Ferskil tusken ferzjes fan "Ruiten Aa"

116 bytes grutter ,  1 moanne lyn
gjin bewurkingsgearfetting
 
Eartiids begûn de Ruiten Aa súdliker, yn de omkriten fan it [[Bargerfean]] yn [[Drinte]]. De boarne waard foarme troch de ''Zwarte Meer'', in feanmar. Dy mar rûn leech nei it graven fan de [[Verlengde Hoogeveense Vaart]]. It doarp [[Zwartemeer]] ûntstie dêrnei op dat plak. De bopperin hiet de [[Runde]]. Der wiene wer plannen om de Runde fannijs op te helpen. Op it plak dêr't it rivierke [[Grinslân]] ynrint krijt er de namme ''Ruiten Aa''. Oan de oare kant fan de ryksgrins leit [[Rütenbrock]], dy't nei de Ruiten Aa neamd is.
 
De delling fan de Ruiten Aa is tige wiidbreed foar in lytse stream. Yn de lêste [[Iistiid]] streamde de [[Iems]] troch Westerwâlde. Letter hat dy rivier syn rin ferlein. De Ruiten Aa is it oerbliuwsel dêrfan. De Ruiten Aa streamt by Laudermarke de âlde delling fan dy rivier yn nei it noarden ta. Besuden Vlagtwedde spjaltdespjalt de Ruiten Aa him. It eastlike part dat troch Vlagtwedde rint, hjit [[Veelerdiep]] en it westlike part hâldt de namme Ruiten Aa. Tusken Wessinghuizen en [[Wedde]] komme beide streamkes wer byïnoar. It ''Veelerdiep'' is in oerbliuwsel fan it besykjen yn de [[fyftjinde iuw]] en graaf in kanaal tusken de Iems en de Westerwâldske Aa. Dat wie ornearre foar in ferbining fan it [[Bisdom Múnster]] nei de stêd [[Grins (stêd)|Grins]] om de tol by Emden te ûntrinnen.
 
By it rivierke del binne noch in soad oerbliuwsels fan it [[iesdoarp]]egea. Rûne ikkers op heger sângrûn ôfwikselewikselje ôf mei leger lân yn de delling, dy't oarspronklik [[greide]]lân wie. Fan de beamwâlen en de lytse bosken dy't it gea in parkeftich oansjen joegen, is dêrfan by de [[ruilferkaveling]]s in soad oprêden.
De delling fan de Ruiten Aa foarmewie wynliken as in rêchbonke fanfoar Westerwâlde, dat yn in grut [[fean]]gebiet, it [[Boertanger Fean]], wielei. Dat gebietfeangebiet is no alhielfoar it grutste part oanmakke.
 
De funksje foar de wetterôffier fan Westerwâlde fan de Ruiten Aa naam ôf nei it graven fan it [[Ruiten-Aa-kanaal]], it [[Mussel-Aa-kanaal]] en it [[B.L. Tijdenskanaal]] tusken [[1911]] en [[1920]]. Dêrby waard besuden Vlagtwedde de rin fan de Ruiten Aa ûnderbrutsen en wurdt it wetter oer in lieding nei it Ruiten-Aa-kanaal laat. By de ruilferkavelings nei de [[Twadde Wrâldkriich]] waard de rin fan de Ruiten Aa op in soad plakken kanalisearre. Dat waard koartlyn lykwols weromdraaid. It rivierke hat syn [[meander]]s weromkrigen.
 
It gea om de Ruiten Aa hinne is part fan de [[ekologyske haadstruktuer fan Nederlân]], dêr't in soad grûn natuergebiet wurden wie. By [[Wollinghuizen]] en by [[Sellingen]] waarden de meanders werombrocht.
 
Benoarden Smeerling binne de natuergebieten yn behear fan [[Steatsboskbehear]]. Dêr binne ek noch inkelde rivierdunen by in âlde rin fan de Ruiten Aa.
Zijn betekenis voor de waterafvoer van Westerwolde is door het graven van het Ruiten-Aa-kanaal, het Mussel-Aa-kanaal en B.L. Tijdenskanaal tussen 1911 en 1920 sterk verminderd. Hierbij is ten zuiden van Vlagtwedde de loop van de Ruiten Aa onderbroken en wordt het water van de beek via de Voedingsleiding naar het Ruiten-Aa-kanaal geleid. Tijdens ruilverkavelingen na de Tweede Wereldoorlog is veel geëgaliseerd en is de loop van de Ruiten Aa gekanaliseerd. Dit is onlangs weer teruggedraaid: de beek heeft zijn meanderende loop teruggekregen.
 
{{boarnen|boarnefernijing=
Het landschap rond de Ruiten-Aa maakt deel uit van de ecologische hoofdstructuur van Nederland waardoor veel gronden natuurgebied zijn geworden. Bij het Wollinghuizen (onderdeel van het grotere complex Dal van de Ruiten A van Natuurmonumenten) en bij Sellingen is de beek hermeanderd en is gepoogd het oude reliëf te herstellen. Bij deze reconstructie van de oude loop tussen Weende en Smeerling zijn de ontkoppelde delen van de beek nog niet met elkaar verbonden, maar anno 2005 zijn er plannen om deze verbinding weer te herstellen. De verbinding met voedingskanaal wordt dan gestremd, waarbij er wel de mogelijkheid komt om eventueel overtollig water via dit kanaal af te voeren.
* ''Van Rottum tot Reest, Natuurgebieden in Groningen en Drenthe''. Under redaksje fan Fred Helmig, Walter ten Klooster en Bert Witvoet en ûnder einredaksje fan Henk van den Brink. Utjûn troch Steatsboskbehear ISBN 909013283X. Siden 75-93 en 279.
* [http://www.etymologiebank.nl/trefwoord/ruiten4 ''Etymologiebank: ruiten'']
* W. de Vries, ''Groninger plaatsnamen'', Grins 1946, side 203.
---------------
{{Commonscat|Ruiten Aa}}
}}
 
{{DEFAULTSORT:Ruiten Aa}}
Ten noorden van Smeerling zijn de natuurgebieden in handen van Staatsbosbeheer. Hier liggen ook enige rivierduincomplexen bij een oude loop van de Ruiten Aa.
[[Kategory:Wetter yn Grinslân]]
[[Kategory:Rivier yn Nederlân]]
2.591

bewurkings