Swiertekrêft: ferskil tusken ferzjes

1.855 bytes grutter ,  1 jier lyn
oanfolling fan nl
L (Robot: Verplaatsing van 1 interwikilinks. Deze staan nu op Wikidata onder d:q11412)
(oanfolling fan nl)
[[Ofbyld:ParabolicWaterTrajectory.jpg|250px|thumb|In skean nei boppe spuitsjende wetterstriel fan in fontein, wurdt ferfoarme ta in [[paraboal (wiskunde)|paraboal]] troch de swiertekrêft fan de [[ierde]]]]
De '''swiertekrêft''' of '''gravitaasjekrêft''' is in oanlûkende [[krêft]] dy't twa (punt-)[[Massa (natueurkunde)|massa]]'s op inoar útoefenje. De swiertekrêft soarget dêrfoar dat alles op [[ierde]] in nei ûnderen geande krêft ûnderfynt. De swiertekrêft wurket ek op grutte ôfstân, bygelyks tusken de ierde en de [[moanne (himellichem)|moanne]] en tusken [[stjerrestelsel]]s, dêr't it úttynjen fan it hielal by tsjinwurke wurdt. De swiertekrêft, feroarsaket ek it fallen fan in appelapel en soarget der allyksa foar dat de [[Moanne (natuerlike satellyt fan de Ierde)|moanne]] of in [[satellyt]] yn in baan om de ierde bliuwt en dat de ierde yn in baan om de [[sinne]] bliuwt en dat de sinne op sy bar mank mei alle oare stjerren fan de [[Molkwei]] grif om in mulpunt hinne draaie.
 
Boppedat feroarsaket de swiertekrêft de tijfjilden om it massamulpunt hinne fan in himellichem. De tijfjilden fan de sinne en de moanne binne op de ierde ferantwurdlik foar inferkynsel sa as bygelyks de [[springtij]].
 
== Formule ==
[[Ofbyld:Universal gravitation.svg|250px|thumb|Swiertekrêft is it oanlûken fan twa massa's ûnderinoar]]
De [[swiertekrêftswet fan Newton]] is:
:<math>F_g = G \cdot \frac{m \cdot M}{r^2}</math>
mei
* <math>F_g</math> de swiertekrêftt tusken twa foarwerpen (yn [[Newton (ienheid)|newton]])
* <math>m</math> de massa fan it earste foarwerp (yn [[kg]])
* <math>M</math> de massa fan it twadde foarwerp (yn kg)
* <math>r</math> de ôfstân tusken de [[swiertepunt]]en fan dy foarwerpen (yn [[Meter|m]])
* <math>G</math> de [[gravitaasjekonstante]] = (6,67428 ± 0,00067) × 10<sup>−11</sup> Nm<sup>2</sup> kg<sup>−2</sup>.
 
De oanlûkingskrêft <math>F_z</math> dy't de ierde útoefenet op in foarwerp dat op it ierdoerflak is, kin berekkene wurde troch yn dizze ferliking foar <math>M</math> de massa fan de ierde te brûken, en foar <math>r</math> de (trochsneed) striel fan de ierde. Yn dat gefal kin boppesteande ferliking ferienfâldige wurde ta:
:<math>F_z = m \cdot g</math>
 
dêr't <math>m</math> de massa fan it oanbelangjende foarwerp yn is en <math>
g</math> de hjirboppe berekkene falfaasje oan it ierdoerflak.
:<math>g = G \cdot \frac{M_\text{ierde}}{r_\text{ierde}^2} \approx 9{,}81 \text{ m/s}^2</math>
 
 
 
{{stobbe-astronomy}}
 
[[Kategory:Astronomy]]
7.345

bewurkings