Ferskil tusken ferzjes fan "Sjamanisme"

6 bytes grutter ,  13 jier lyn
st
(→‎Metoaden en eftergrûnen: ynterne ferwizing)
(st)
[[Ofbyld:SB - Altay shaman with gong.jpg|right|thumb|250px|Foto fan Altay Sjaman]]
Mei '''sjamanisme''' wurde alle fysykefysike hannelings fan in [[sjamaan]] en alle leauwensopfettings om syn of har persoan hinne oantsjut.
 
== Fersprieding ==
Sjamanisme komt yn 'e hiele wrâld foar by folken dy't [[natoerreligys]] oanhingje, yn 'e [[Amearika]]'s, [[Afrika]] besuden de [[Sahara]], [[Súd-Aazje|Súd-]], [[East-Aazje|East-]] en [[Súdeast-Aazje]] en [[Oseaanje]], It is lykwols it meast fiergeand ûntwikkele en ek it bêst bekend en beskreaun by folken yn [[Sibearje]], [[Sintraal-Aazje]] en it [[Arktysk gebiet]]. It wurd "sjamaan" is dan ek fan [[Toengoesk]]e oarsprong. Iroanyskernôch komme hjoed de dei echte, kundige sjamanen by de Sibearyske folken hast net mear foar, in beërf fan 'e minachting fan 'e [[kommunisme|kommunisten]] foar wat se as religy of byleauwe seagen. It kompleks fan leauwensoertsjûgings om 'e persoan fan 'e sjamaan hinne bestiet lykwols noch wol fuort.
 
It lân dêr't it sjamanisme tsjintwurdich it measte foarkomt en dêr't it it minste mei oare godstsjinsten fermingd rekke is, is [[Súd-Korea]]. Hoewol't it troch it moderne ûnderwiis min of mear stigmatisearre is as byleauwe, is it dêre oant hjoed de dei ien fan 'e aktyfste kulturele krêften bleaun. Neffens offisjele sifers binne der mear as 40.000 sjamanen, dy't yn it [[Koreaansk]] ''mudang'' neamd wurde, mar nimmen twifelt deroan dat it der eins folle mear wêze moatte; om't de measte sjamanen har net registrearje litte, wurdt der rûstrûsd dat harren echte oantal tichter by de 100.000 leit.
 
== Oansjen ==
 
== Gûatamala ==
In oar gebiet dêr't it sjamanisme tsjin 'e ferdrukking yn stânholden hat, is noardlik [[Gûatamala]]. Trochdat allinne de strang-organisearre en heeglikheechlik spesjalisearre preesterstân by de [[Maya's]] de yngewikkelde matearje fan [[religy]], [[astrology en astronomy yn natoerreligys|astronomy, astrology]], [[kalinder]], gronology en [[skrift]] behearske, naam dy in kaaiposysje yn harren maatskippij yn. De rewinesruïnes fan 'e âlde Maya-stêden, lykas [[Utatlán]] en [[Copán]], wurde noch altiten besocht troch de sjamanen, dy't dêr harren ieuwenlang ferburgen holden rituëlen útfiere. Yn in grot, ûnder de rewinesruïnes fan [[Utatlán]], bygelyks, bidde de preesters fan 'e [[Quiché]]-Maya ek no noch ta de ierde, de foarâlden en de âlde Maya-keningen.
 
== Foarmen ==
 
=== Transendinte kommunikaasje ===
By transendinte kommunikaasje giet de sjamaan yn [[trâns]], al of net mei help fan hallusinogene middels, dat ien of mear geasten besit nimme kinne fan syn of har lichem en op dy manear streekrjocht mei de minsken kommunisearje kinne. Dizze foarm is fral bekend wurden troch syn foarkommen by in grut tal [[Sibearje|Sibearyske]] en Noardsineeske folken. By de [[Eskimo's]] ûnderhâldt de sjamaan, de ''angakuk'', de bannen mei de geastewrâld fia in geast fan in ferstoarne, in [[toornok]], dêr't er in goede relaasje mei hat.
 
== Middels ==
De ''noiade'', de sjamaan fan 'e [[Lappen]] fan noardlik [[Skandinaavje]], brûkt gjin hallusinogene stoffen, mar slacht ritmysk mei in rendierbonke op in seremoniële tromme oant er yn trâns rekket. Ek de [[Noard-Amearika|Noardamerikaanske]] folken fan it [[Grutte Bekken]] - de steat [[Nevada]] en omlizzende gebieten - brûkten gjin hallusinogene middels, foar't oan 'e ein fan 'e njoggentjinde ieu it gebrûk fan peyote him út Meksiko wei nei it noarden fersprate. Boppenatoerlike boadskippen waarden by harren almeast oerbrocht yn ûnsochte, spontane dreamen.
 
By de Noardamerikaanske folken fan 'e flaktekultuer kamen hallusinogenen oarspronklik ek net foar. Yn stee dêrfan ûndergongen, en ûndergeane, sjamanen en oaren lichaamlike tramtaasjes om fizioenenfisioenen en oare boppenatoerlike ûnderfinings op te roppen. Sa trochstiet by it saunaritueel fan 'e de [[swithutte]] in groep manlju ekstreme hitens, wylst se sjonge, dûnsje en harsels hoffenje mei tûken. In oar bekend ritueel is de [[Sinnedûns]], dy't syn oarsprong fûn by de sedentêre [[Mandan]] fan 'e bopperin fan 'e [[Missouri (rivier)|Missouri]], mar him meitiid ta de wichtichste seremoanje fan 'e hiele flaktekultuer ûntjoech. By de Sinnedûns, dy't oeral laat waard troch in manlike sjamaan, mar by de [[Blackfeet]] troch in frouliken, ferdroegen de manlju ôfgryslike tramtaasjes troch ophongen te wurden oan heakken dy't troch de hûd fan rêch en lidden hinne slein wienen, soms ferskate dagen efterinoar. De [[Feriene Steaten fan Amearika|Amerikaanske]] oerheid ferbea de Sinnedûns om 1880 hinne, mar yn [[1934]] fûn der in weroplibbing plak. De [[Lakota]] (Westlike Sioux) en de [[Flakte-Ojibwa]] fierden yn [[1959]] ek de byhearrende lichaamlike tramtaasjes wer yn.
 
== Metoaden en eftergrûnen ==
By de [[Boerjaten]] en oare Mongoalske folken omfetsje de haadtaken fan 'e sjamanen it genêzen fan sykten dy't fuortkomme út it omswalkjen fan 'e [[siel]] bûten it lichem, it nei de oare wrâld lieden fan 'e sielen fan 'e deaden en it ferdigenjen fan 'e mienskip tsjin kweageasten. De wichtichste sjamanistyske seremoanje is by de harren it [[Grutte Offer]], dat meastal op 'e trêde dei fan it nije [[moannejier]] holden wurdt en dêr't ferskate bisten by offere wurde oan 'e goaden.
 
By de Eskimo's binne de sjamanen ek holistyske genêzers, dy't sawol lichaamlike, geastlike, as spirituële symptomen behannelje en de jefte hawwe om 'e oarsaak fan sykte of tsjinslach yn 'e jacht te finen troch bemiddeling tusken minsken en geasten. Dêrta meitsje se gebrûk fan in skala oan behannelmetoaden, lykas útsûgenútsûgjen, ''quamaneq'' of fisualisaasje fan it skelet, en ''qilaneq'', in foarm fan wiersizzen op basis fan it gewicht fan in foarwerp yn 'e hân keppele oan it mûnlinge ûnderfreegjen fan 'e geasten.
 
De sjamanen fan 'e [[Yoruba]], fan súdwestlik [[Nigearia]] en súdlik [[Benyn]], meitsje gebrûk fan in wiersismetoade dy't nei gedachten fan Arabyske oarsprong is en dêr't troch kombinaasjes fan sechstjin basistekens de orakelgod [[Ifa]] by frege wurdt om foarsizzings te dwaan. De Yoruba-sjamanen resitearje op basis fan 'e útkomst spreuken út harren tradysjonele repertwaar, mar biede fierders gjin ynterpretaasje. In oare wiersismetoade kaam ûnder mear foar op it prekristlike [[Tahity]] en [[Hawaiï]], dêr't de sjamanen de wil fan 'e goaden ôfliezen út it yngewant fan 'e offerjeften.
56.994

bewurkings