Ferskil tusken ferzjes fan "Runen"

90 bytes lytser ,  12 jier lyn
L
Ik haw de stavering, de kopkes, de keppelings en it plak fan de plaatsjes wat oanpast.
L (wytsingen)
L (Ik haw de stavering, de kopkes, de keppelings en it plak fan de plaatsjes wat oanpast.)
[[Ofbyld:Runen angelsaechsischFuthark.jpgpng|right|thumb|300px|AngelsaksyskeNoardlike runenalfabet 'futhork'.:<br>f-u-th-a-r-k]]
[[Ofbyld:Futhark.png|right|thumb|300px|Noardlike runenalfabet]]
 
It '''runenschriftRunen''' (koartweiof it '''runen'runeskrift'') of '''futhark''' is it âldst -bekende [[skrift]] dat yn Germaanske lannen brûkt waard; it bestiet út letters dy't besteane út rjochte en hoekige linen dy't maklik yn stien of hout krast wurde kinne. Nie de earste sechs letters hjit it ek wol ''futhark''.
''Foar it akrofoanysk prinsipe fan de runen, sjoch: [[Runen (akrofoanysk)]]
 
== Historysk ==
It '''runenschrift''' (koartwei '''runen''') of '''futhark''' is it âldst bekende [[skrift]] dat yn Germaanske lannen brûkt waard; it bestiet út letters dy't besteane út rjochte en hoekige linen dy't maklik yn stien of hout krast wurde kinne.
[[Ofbyld:FutharkRunen angelsaechsisch.pngjpg|right|thumb|300px|NoardlikeAngelsaksyske runenalfabet 'futhork'.]]
 
RuneninskripsjesRune-ynskripsjes binne bekend fan sa. [[tredde ieu|200]] oant [[trettjinde ieu|1200]] nei Kristus, en yn Skandinaavje noch in pear ieuwen langer. Hjirnei ferlear it skrift stadichoan de konkurrinsjestriid mei it [[Latynske alfabet]]. It skrift waard benammen foar [[ynskripsje]]s op wapens, deiske korrespondinsje, grêfstiennen ensfh. brûkt. Yn hast alle gebieten wêrdêr't Germaanske folken (wêrûnder de [[Wytsingen]]) west binnehawwe, kinne runenynskripsjesrune-ynskripsjes oantroffen wurde.
 
De runentekensrunetekens waarden, neist harren deiske gebrûk, ek foar it [[wiersizzen]] brûkt: omt elk skriftteken akrofoanysk] de namme fan in wurd draacht, waarden hjiroan magyske betsjuttings takend. It Dútske tiidwurd ''raunen'' (flústerje) is meioan ''rune'' ferwantbesibbe.
 
Tige bekende antike runenyskripsjesrune-yskripsjes binne:
 
* '''EK HLEWAGASTIZ HOLTIJAZ HORNA TAWIDO''' (''„ik, Liuwgast, soan fan Holty, foltôge de hoarn“''): op ien fan de [[Hoarn fan Gallehus-hoarnen]];
* '''GUTANI O WIHAILAH''' (''„der GotenGoaten erfdiel, wijd en hillich“'', folút moat der ''OÞAL WIH HAILAH'' stean): op de [[Ring fan Pietroassǎ]] (sjoch ek [[Goatyske Runenynskripsjes]]).
 
* '''GUTANI O WIHAILAH''' (''„der Goten erfdiel, wijd en hillich“'', folút moat der ''OÞAL WIH HAILAH'' stean): op de [[Ring fan Pietroassǎ]] (sjoch ek [[Goatyske Runenynskripsjes]]).
 
Yn it Sweedske [[Dalarna]] waarden guon kalinders noch oant resinte tiden yn runen opsteld.
 
==Hjoeddeisk==
Utsein dat elk teken in klank hat en brûkt wurde kin om mei te skriuwen, hawwehat runeneltse rune ek in magyskeeigen betsjuttingnamme en inwurdt eigende nammerunen perek in magyske betsjutting symboaltakind. Runen wurde tsjintwurdich soms bestudearre en brûkt troch paganisten om harren heidensk kultureel-histoaryske wearden en ek foar harren tawiisde magyske eigenskippen.
 
In foarbyld fan in soad foarkommend gebrûk ûnder inkele paganisten is it smiten fan runestiennen. Dit binne stiennen mei elk ien runeteken derop dy't dêrnei tagelyk smiten wurde, wêrnei't der oan de struktuer fan de posysje fan'e sichtbere tekens op de fallen stiennen bepaalde betsjuttings ûntliend wurde kinne, oer bygelyks ynsjoch yn in sitewaasje, fraach of in op de takomst rjochte saak. De betsjutting fan in rune is negatyf as it symboal op de kop stiet. De yndividuele betsjutting per rune is fan belang, en ek it ynsjoch dizze te kombinearjen mei de betsjutting fan oare runen dy't tegearre prominint nei foaren komme in in woarp, neffens in troch de brûker hantearre systeem.
 
==Oarsprong fan it runeskrift==
It runeskrift hat in tal oerienkomsten mei it Latynske alfabet. Wierskynlik is it fan Italjaanske oarsprong. It is mooglik dat it ûntliend is oan de [[Rhaetiërs]], in folk dat yn de ieuwen foar ús jiertelling yn de [[Alpen]] wenne. De Rhaetiërs soenen op harren beurt harren skrift oan de [[Etrusken]] ûntliend hawwe, dêr hienen sy yn de [[Poflakte]] kontakt mei.
 
==Runen yn de noardse mythology ==
Yn de ferhalen út de [[noardse mythology]] wurdt oan it wurd runen in oare betsjutting jûn, nl. dy fan wiisheid, kennis fan it ferburgene. Yn de Hávamál wurdt ferteld fan [[Odin (god)|Odin]], dy't yn syn einleaze syktocht nei mear wiisheid, himsels 9 nachten lang oan in beam ophong, wêrnei't hy ta ynsjoch kaam dat it geheim efter de runen djip yn syn eigen binnenste ferburgen siet.
 
==Oarsprong fan it runeskrift==
It runeskrift hat in tal oerienkomsten mei it [[Latynske alfabet]]. WierskynlikNei alle gedachten is it fan Italjaanske oarsprong. It is mooglik dat it ûntliend is oan de [[RhaetiërsRetiërs]], in folk dat yn de ieuwen foar ús jiertelling yn de [[Alpen]] wenne. De RhaetiërsRetiërs soenen op harren beurt harren skrift oan de [[Etrusken]] ûntliend hawwe, dêr't hienen syhja yn de [[Poflakte]] kontakt mei hienen.
 
==Runen yn de noardseNoardse mythology ==
Yn de ferhalen út de [[noardse mythology]] wurdt oan it wurd ''runen'' in oare betsjutting jûn, nl. dy fan wiisheid, kennis fan it ferburgene. Yn de [[Hávamál]] wurdt ferteld fan [[Odin (god)Weda|Odin]], dy't yn syn einleaze syktocht nei mear wiisheid, himsels 9 nachten lang oan in beam ophong, wêrnei'twêrby hyer ta ynsjoch kaam dat it geheim efter de runen djip yn syn eigen binnenste ferburgen siet.
 
[[kategory:Wytsingen]]
[[kategory:Noardske mythology]]
 
 
[[als:Futhark]]
4.545

bewurkings