Ferskil tusken ferzjes fan "Fryske Frijheid"

wat oan it artikel wurke
(wat oan it artikel wurke)
[[Image:Friesische Seelande um 1300.png|thumb|300px|De Fryske seelânnen.]]
{{Skiednis fan Fryslân}}
De '''Fryske frijheid''' wie de útsûnderingsposysje fan [[Fryslân]] yn it feodale Jeropa. Dizze frijheid ûntwikkele harren op it ein fan de [[11e ieumidsieuwen]]. Alle lannen dy't part west hienen fan it [[Karolingen|Karolingyske]] ryk, waarden bestjoerd troch in hear, lykas in [[greve]], dy't him, úteinlik, ferantwurdzje moast foar in kening. Mar by de [[Friezen]] wie dat net langer mear de regel. Sy bestjoerden harsels, en de ienige hear dy't oer harren stie, wie de kening sels. As wichtigste oarsaak foar it ûntstean fan dizzeDizze frijheid wurdt wol sjoen de frijmoedigens tsjinoerûntwikkele harren lanshearen dat harren stadichoan ûntwikkele op it ein fan de [[11e ieu]] as gefolch fan de hieltyd werom kearende twisten oer de greeflike rjochten.
 
==Begjin en oarsaak==
Yn de [[Karolingen|Karolingyske]] tiid wie it regel dat it ryk opdield wie yn lytse gebieten (ek wol [[goa|goaën]] neamd), dy't bestjoerd waarden troch in hear. Foar it meastepart waarden dy gebieten bestjoerd troch [[greve|greven]], dy't harren, úteinlik, ferantwurdzje moasten foar in kening. By de [[Friezen]] wie dat op in bepaald stuit lykwols oars net langer mear de regel. Sy bestjoerden harsels, en de ienige hear dy't oer harren stie, wie de kening sels.
 
Oft dyselde situaasje ek gou foar de [[Romeinen yn Fryslân|Romeinske tiid]] is net dúdlik. Wol skriuwe de Romeinske boarnen al oer de Friezen as in folk dat yn minne omstannichheden libbet, mar de seinings fan it Romeinske ryk net wol, om't it dy betelje moat mei syn frijheid.
 
Oft dy frijheid in rjocht wie, of fuortkaam út omstannichheden sa min dat gjin hear der belang by hie, is ek net wis. Der hat al sprake west fan in [[Karelsprivileezje]] dat dizze frijheid fêstlein hawwe soe, mar der wurdt no oannaam dat dat, as it bestien hat, in falsifikaasje westwie. hat
 
==Oarsaken en gefolgen==
As wichtichste oarsaak foar it ûntstean fan dizze frijheid wurdt wol sjoen de frijmoedigens tsjinoer de lânshearen dat harren stadichoan ûntwikkele en op it ein fan de [[11e ieu]] as gefolch fan de hieltyd werom kearende twisten oer de greeflike rjochten.
 
De deaslach op greve [[Arnulf]] yn [[993]] liket it earste teken vanfan de ''Libertas'' fan de Friezen. Dizze Fryske greef sneuvele bydoe't eener pogingprobeare synde opstannige ûnderdienen fan him ta hearrigens te twingen. De moard op in oare greve [[Hindrik de Fette]] yn [[1101]] wurdt sjoen as it feitlik begjin fan de ''Fryske frijheid''. DizzeDy Frijheid waard yn alle gefallen op 3 novimber [[1248]] troch de kening fan it [[Hillige Roomske ryk]] [[Willem II fan Hollân|Willem II]] oan de Friezen jûn. Dat die derhy neidat er help krige hie fan de Friezen by it belis fan de stêd [[Aken (stêd)|Aken]]. Yn [[1417]] waard ditdat op 'e befêstige troch keizer [[Sigismund fan it Hillige Roomske Ryk|Sigismund]] dy't Fryslân ta ''ryksonmiddellijk'' gebiet ferkleare. Dêr stjit tsjinoer dat oare keizers Fryslân yn lien jûn hawwe, bygelyks [[Lodewijk IV fan it Hillige Roomske Ryk|Lodewijk IV]] oan de grêven fan [[Hollân]].
==Oarsprong==
De deaslach op greve [[Arnulf]] yn [[993]] liket it earste teken van de ''Libertas'' fan de Friezen. Dizze Fryske greef sneuvele by een poging syn opstannige ûnderdienen ta hearrigens te twingen. De moard op in oare greve [[Hindrik de Fette]] yn [[1101]] wurdt sjoen as it feitlik begjin fan de ''Fryske frijheid''. Dizze Frijheid waard yn alle gefallen op 3 novimber [[1248]] troch de kening fan it [[Hillige Roomske ryk]] [[Willem II fan Hollân|Willem II]]. Dat die der neidat er help krige hie fan de Friezen by it belis fan de stêd [[Aken (stêd)|Aken]]. Yn [[1417]] waard dit op 'e befêstige troch keizer [[Sigismund fan it Hillige Roomske Ryk|Sigismund]] dy't Fryslân ta ''ryksonmiddellijk'' gebiet ferkleare. Dêr stjit tsjinoer dat oare keizers Fryslân yn lien jûn hawwe, bygelyks [[Lodewijk IV fan it Hillige Roomske Ryk|Lodewijk IV]] oan de grêven fan [[Hollân]].
 
Neffens lettere skriuwers soe de frijheid ôfkomstich wêze fan it sanneamdesaneamde [[Karelsprivilege]] dat [[Karel de Grutte]] oan [[Magnus Forteman]] jûn hie, as beleanning foar de oermastering fan Rome. Ferskate boarnen meitsje fan dat [[Karelsprivileezje]] of de Magnuskerren. It orizjineel is fuort rekke, neffens guon ynmetsele yn de muorre fan in Tsjerke. Nei alle gedachten dy fan [[Almenum]], [[Ferwâlde]] of [[Aldeboarn]].
 
==Ein==
Oan de ein fan de [[Midsieuwen]] wie Fryslân yn alle gefallen wichtich genôch dat der in eigen groep fan [[eallju]] yn ûntstie, en dat ek de eallju fan bûten har each der op rjochten. Op himsels wie mei dy eigen Fryske eallju de frijheid al foar in grut part ferdwûn, mar as de formele ein fan de Fryske frijheid wurdt it gearkommen fan dy twa groepen ealju sjoen. Foar 1500 wienen de Fryske eallju al ûnderdiel wurden fan it feodale systeem, trochdat se sels feodale titels oannamen, of troch bûtenlânske machthawwers oerwûn waarden.
 
19.956

bewurkings