Sebald Justinus Brugmans: ferskil tusken ferzjes

fan nl: en en:
No edit summary
(fan nl: en en:)
Yn 1795 waard Brugmans beneamd as professor yn de genêskunde yn [[Leiden]] nei't er himsels foar de funksje oanbean hie. Dat jier waard er ek haad fan it 'Geneeskundig Bureau der Bataafsche Republiek' fan de nije stichte [[Bataafske Republyk]]. Yn 1811 waard er beneamd as Ynspekteur-Generaal fan de Frânske Keizerlike Sûnenstsjinst en krewearre er foar de medyske fakulteiten en de ferbettering fan de libbensomstannichheden fan de militêren. Troch de klam dy't er lei op hygiëne wist er epidemyske syktes en [[gangreen]] súksesfol te bestriden. Wat dat oanbelanget kin er as foargonger fan [[Ignaz Semmelweis]] sjoen wurde.
Brugmans hadhie gedurendenoch zijnfolle levenmear nogfunksjes; meersa functies,wie waaronderer lijfartsliifdokter vanfan koningkening [[Lodewijk Napoleon Bonaparte]], lid vanfan 23 genootschappengenoatskippen en voorzitterfoarsitter vanfan de kunstacademiekeunstakademy Leiden. Op 4 meimaaie 1808 werdwaard hijer geïnstalleerdinstallearre alsas lid vanfan hetit ''Koninklijk Instituut van Wetenschappen, Letterkunde en Schoone Kunsten''. OokEk waswie hijer éénien vanfan de samenstellersgearstallers vanfan de ''Pharmacopoea Batava'', hetit eersteearste NederlandseNederlânske receptenboekresepteboek voorfoar apothekersaptekers. TevensTeffens waswie hijer adviseur vanfan de overheidoerheid metwat betrekkingfeeartsenijkundig totûnderwiis veeartsenijkundigen onderwijs-ûndersyk en onderzoekoanbelange. TussenTusken 1806 en 1809 waswie hijer lid vanfan de StaatsraadSteatsried.
 
Brugmans waswie ookek eenfûl verwoedsamler verzamelaarfan van natuurlijkenatuerlike preparaten alssa as mensenhartenminskeherten, soldatenschedelssoldateplassen metmei verwondingenwûnnen (dezedizze werdenwaarden hemhim toegezondentastjoerd doortroch artsendokters, diedy't doorer hemearst warenoplaat opgeleidhie en inyn hetit leger vanfan [[Napoleon Bonaparte]] dienden en werden door hemzelf verzameld na aflooptsjinnen, vannei de Slag[[Slach bijby Waterloo in 1815]]), hoornenhoarnen, huidenhûden, beenderenbonken, dierlijkedierlike skeletten en anatomischeanatomyske malformatiesferfoarmingen alssa congenitaleas afwijkingen,oanberne dieôfwikings. hedenDy tenbinne dagehjoed nogden steedsdei zijnnoch te bezichtigensjen inyn Museum Boerhaave.
 
ErDer is eenin portret vanfan Brugmans bewaardbewarre gebleven,bleaun dat isskildere geschilderdis doortroch [[Charles Howard Hodges]]. HetIt plantengeslachtplantegeslacht Brugmansia is doortroch [[Christiaan Hendrik Persoon]] naarnei hemhim vernoemdneamd.
In de nacht van 22 op 23 juli overleed Brugmans op 56-jarige leeftijd. Omdat zijn beoogde opvolger als hoogleraar botanie en hortusdirecteur, C.G.C. Reinwardt nog actief was in Nederlands-Indië , werd de anatoom Gerard Sandifort (nog student onder Brugmans) gedurende ruim drie jaar aangesteld als tijdelijk plaatsvervanger. Hoogleraar Kraus, een medicus-chemicus, verzorgde de colleges chemie en de hoogleraar theologie Clarisse verzorgde de colleges natuurlijke historie. De Hollandsche Maatschappij van Fraaije Kunsten en Wetenschappen schreef een prijsvraag uit voor een lofrede op Brugmans. De inzending van H.C. van der Boon Mesch werd onderscheiden met de gouden erepenning en die van A. Capadose met de zilveren erepenning.
 
==Bibliografy==
Er is een portret van Brugmans bewaard gebleven, dat is geschilderd door [[Charles Howard Hodges]]. Het plantengeslacht Brugmansia is door [[Christiaan Hendrik Persoon]] naar hem vernoemd.
*''De Leidse Hortus, een botanische erfenis''; W.K.H. Karstens & H. Kleibrink; Waanders, 1982; ISBN 9070072920
 
*Sebald Justinus Brugmans’ strijd tegen de hospitaalversterving; Teun van Heiningen; yn ''Gewina'': 2003; 26 (4): 216-33.
 
*La carriere de Sebald Justinus Brugmans (1763-1819) dans le Service de sante militaire; T.W. van Heiningen; yn: ''Histoire des Sciences Médicales'', 2004, volume 38; nûmer 3, siden 275-304
== Keppelings om utens ==
*“Lofrede op Sebaldus Justinus Brugmans”; H.C. Van der Boon Mesch; in: ''Werken der Hollandsche Maatschappij van Fraaije Kunsten en Wetenschappen'', diel 7, Leiden, 1825, s.336.
*''Elenchus plantarum, quae in Horto lugduno-batavo coluntur''; Sebald Justinus Brugmans; Google Books; online ferzje [http://books.google.nl/books?hl=nl&id=8YkCAAAAYAAJ&dq=%22Sebald+Justinus+Brugmans%22&printsec=frontcover&source=web&ots=rfDBdi7J76&sig=YWEfMYSKG4kD0qwddK5c4Wr_QxY#PPP1,M1 hjir]
*Sebald Justinus Brugmans (1763-1819), Overal professor in; Hans de Jonge; Yn: lustrumnûmer 31 ''Mare''; online ferzje [http://www.leidenuniv.nl/mare/arx/lustrum/25.html hjir]
*Prof.Dr. S.J. Brugmans, Parlement & Politiek, online ferzje [http://www.parlement.com/9291000/biof/25888 hjir]
* Levensbericht van Sebald Justinus Brugmans; ''Handelingen van de jaarlijksche vergadering der Maatschappij van Nederlandsche Letterkunde te Leyden''; online ferzje [http://www.dbnl.nl/tekst/_jaa002182001_01/_jaa002182001_01_0001.htm hjir]
* Het vergeten Fenomeen: Sebald J. Brugmans (1763-1819), Verzamelaar tussen koning, keizer en universiteit; Musea en tentoonstellingen; yn: ''Nieuwsbrief Universiteitsgeschiedenis''; online ferzje [http://www.kuleuven.ac.be/archief/studgen/nbr/2001_2/Tentoonstelling.htm hjir]
*Sebald Justinus Brugmans, Museum Boerhaave, online ferzje [http://www.museumboerhaave.nl/collectie/personen/personenmap/brugmans.html hjir]
*[http://www.knaw.nl/cfdata/leden/historisch_ledenlist.cfm?persoon=4326 Side fan Sebald Justinus Brugmans by de Keninklike Nederlandse Akademy fan Wittenskippen]