Rottumereach: ferskil tusken ferzjes

wurkleas
(Nije Side: thumb|right|<small>Rottumereach</small> {{wurk}} '''Rottumereach''' is in Grinslanner waadeilâneen Nederlands ([[Provincie...)
 
(wurkleas)
[[Ofbyld:Rottumeroog_Rottumerplaat_6.53663E_53.54001N.jpg|thumb|right|<small>Rottumereach</small>]]
'''Rottumereach''' is in Grinslanner waadeilân dat ek wol oantsjutten wurdt mei ''Rottum''. It heart ta de [[Eemsmond|gemeente Eemsmond]]. De namme Rottumereach betsjut: Eilân (each) fan [[Rottum (Eemsmond)|Rottum]]. It eilân wie nammentlik ea foar twa tredde yn besit fan it destiidske [[kleaster]] Sint Juliana yn dat doarp.
{{wurk}}
'''Rottumereach''' is in Grinslanner waadeilâneen [[Nederland]]s ([[Provincie Groningen|Gronings]]) [[waddeneiland]], dat ook wel wordt aangeduid met ''Rottum''. Het behoort tot de [[Eemsmond|gemeente Eemsmond]]
 
Ten noarden grinzet it oan de [[Noardsee]] en ten suden oan de [[Waadsee]]. Ten westen leit [[Rottumerplaat]] en ten easten [[Borkum]]. It eilân is, tegearre mei Rottumerplaat en de [[Suderdúntsjes]] (in lyts resteilantsje ten suden fan Rottumereach), beskerme natoergebiet en falt ûnder de strangste wetlike bepalingen fan de [[Natoerbeskermingswet]] (kêst 17). Rottumereach en Rottumerplaat wurde beide mienskiplik beheard troch [[Rykswettersteat]], [[Steatsboskbehear]] en it Ministearje fan Lânbou, Natoerbehear en Fiedselkwaliteit. De beide eilannen binne net frij tagonklik en yn de simmerperioade wurde Rottumereach en Rottumerplaat bewenne troch fûgelwachters. Yn it foar- en neijier wurdt in beperkt oantal ekskurzjes organisearre nei Rottumereach.
Ten noorden grenst het aan de [[Noardsee]], en ten suden oan de [[Waadsee]].
Ten westen ligt [[Rottumerplaat]] en ten oosten [[Borkum]]. Het eiland is, samen met Rottumerplaat en de [[Zuiderduintjes]] (een klein resteilandje ten zuiden van Rottumeroog), beschermd natuurgebied en valt onder de strengste wettelijke bepalingen van de [[Natuurbeschermingswet]] (artikel 17). Rottumeroog en Rottumerplaat worden gezamenlijk beheerd door [[Rijkswaterstaat]], [[Staatsbosbeheer]] en het Ministerie van Landbouw, Natuurbeheer en Voedselkwaliteit. De beide eilanden zijn niet vrij toegankelijk en in de zomerperiode wordt zowel Rottumeroog als Rottumerplaat bewoond door vogelwachters. In het voor- en najaar wordt er een beperkt aantal excursies georganiseerd naar Rottumeroog.
 
Op it eilân stiet in âlde, út [[1883]] stammende [[jitizer]]en [[kaap]], dy't ea as [[navigaasjebeaken]] foar seefarders tsjinst dien hat. De wyls nutteleas wurden en yn ferfal rekke kaap waard yn [[1986]] erkend as ryksmonumint en waard yn 1989 heielelndal ôfbrutsen, op de fêste wâl folslein restaurearre, wer nei Rottumereach transportearre en yn 1990 op it âlde stee wer opboud.
De naam Rottumeroog betekent: Eiland (oog) van [[Rottum (Eemsmond)|Rottum]]. Het eiland was namelijk ooit voor twee derde deel in bezit van het toenmalige [[klooster (gebouw)|klooster]] Sint Juliana in dat dorp.
 
Op het eiland staat een oude, uit [[1883]] stammende [[gietijzer]]en [[kaap]], die ooit als [[navigatiebaken]] voor zeevaarders heeft dienst gedaan. De inmiddels nutteloos geworden en in verval geraakte kaap werd in [[1986]] erkend als rijksmonument en werd in 1989 volledig afgebroken, op de vaste wal volledig gerestaureerd, weer naar Rottumeroog getransporteerd en in 1990 op de oude plaats weer opgebouwd.
 
== Skiednis ==
InYn [[1738]] werdwaard hetit eilandeilân gekochtkocht doortroch de StatenSteaten vanfan GroningenGrinslân, voornamelijkbenammen omdat hetit alsas beschermingbeskerming tegentsjin de [[golfoploop]] vanfan de kust werdsjoen gezienwaard en hetit particulierepartikuliere beheerbehear te wensenwinskjen overlietoerliet. HetIt onderhoudûnderhâld ginggie nanei enigeferrin tijdfan overtiid naaroer hetnei [[Rijkit (staat)|Rijk]]Ryk. ErDer werdwaard eenin ''strandwaarderstrânwarder'' aangesteldoansteld diedy't op hetit eilandeilân woondewenne en de titel ''voogdfoud'' kreegkrige.
 
DoordatMeidat ''hetit SchilSkyl'', de [[geul (sleuf)|geul]] tussentusken RottumeroogRottumereach en [[SchiermonnikoogSkiermûntseach]], zichhim inyn de loop vanfan de tijdtiid verplaatsteferlei, verhuisdeferhuze ookek hetit eilandeilân steedshieltiten meermear naarnei hetit oosteneasten ta. DezeDizze verplaatsingferpleatsing vindtgiet nogno steedsek plaatsnoch troch. De woningwenning vanfan de voogdfoud is dan ookek meerderemeardere kerenkearen verplaatstfersetten. De verplaatsingferpleatsing vanfan de eilandeneilannen kankin geïllustreerdillustrearre wordenwurde doortroch hetit feit dat hetit eilandeilân Rottumerplaat momenteelyn ongeveer2008 ûngefear op deit plaatsplak ligtleit waardêr't RottumeroogRottumereach zosa'n tweehonderdtwahûndert jaarjier geledenferlyn laglei.
 
De laatstelêste voogdfoud, Jan Toxopeus, verlietferliet hetit eilandeilân inyn [[1965]]. VanafFan dat momentmomint wasôf hetwie onbewoondin ûnbewenne en werdwaard doortroch RijkswaterstaatRykswettersteat onderhoudûnderhâld verrichtdien om afslag vanôfslach hetfan eilandit tegeneilân te gaankearen. Dit onderhoudûnderhâld bestondbestie voornamelijkbenammen uitút hetit plaatsendelsetten vanfan [[rijshoutriishout]]schermenskermen en hetit potenpoatsjen vanfan [[helmgrashelmgers]], evenalskrektas hetit plaatsensetten en onderhoudenunderhâlden vanfan betonnen en stenenstiennen beschermingsconstructiesbeskermingskonstruksjes op kritiekekritike punten. InYn de loop vanfan de jarenjierren '80 veranderdeferoare de visiefyzje vanfan de overheidoerheid op hetit gebiedgebiet, wat inyn 1991 resulteerderesultearre inyn hetit besluitbeslút vanfan [[RijkswaterstaatRykswettersteat]] om geengjin onderhoudûnderhâld meermear aante hetdawwan eilandoan teit verrichteneilân. Dit aanoan de natuurnatoer overlatenoerlitten vanfan hetit eilandeilân betekentbetsjut dat de krachtenkrêften vanfan de natuurnatoer de toekomsttakomst vanfan hetit eilandeilân bepalenbepale, wat erder waarschijnlijknei alle gedachten op neerdelkomme komtsil dat hetit eilandeilân binnen enkelein decenniapear zaldesennia verdwijnenferdwine insil yn de diepedjippe geul ten oosteneasten vanfan hetit eilandeilân. Dit vooruitzichtfoarútsjoch resulteerderesultearre inyn 1991 inyn de bezettingbesetting vanfan hetit eilandeilân doortroch Hendrik Toxopeus, de zoonsoan vanfan de laatstelêste voogdfoud Jan Toxopeus. DoorTroch de discussiesdiskusjes diedy't daarnadêrnei inyn de media hebbenwaard plaatsgevondenin werdbehearsplan erfoar een beheersplan voor RottumeroogRottumereach en Rottumerplaat opgesteldopsteld, waarbijwêrby't alleenallinnich aanoan RottumeroogRottumereach nognoch inyn beperkte mate onderhoudûnderhâld werddien verrichtwaard. Op Rottumerplaat blevenbleau deit werkzaamhedenwurk beperkt totta hetit opruimenoprêden vanfan aangespoeldoanspielde zwerfvuilrommel.
 
[[Ofbyld:Rottumeroogpanorama.png|thumb|500px|Drie<small>Trije bovenboppe elkaarelkoar gemonteeerdemontearde panoramafoto's vanfan RottumeroogRottumereach uitút respectievelijkrespetivelik 1970, 1985 en 1998. Alle foto's zijnbinne gemaaktmakke vanuitút hetit observatietorentjeobservaasjetuorke vanwei fan de oudeâlde (inmiddelswyls geslooptesloopte) voogdswoningfoudswente op RottumeroogRottumereach. Heel goedGoed is tenoch ziendte sjen hoe't de vormfoarm vanfan hetit eilandeilân inyn de looprin derfan jarende jierren verandertferoaret. De metalen constructiekonstruksje is eenin [[Kaap (scheepsbakenskipsbeaken)|kaap]].<small>]]
 
InYn [[1998]] heefthat veelder [[duinafslag]]in plaatsgevondensoad aandúnôfslach west oan de noordwestzijdenoardwestside vanfan hetit eilandeilân. Om teit voorkomenhûs datfan hetde huislêste vanfoud denet laatstein voogdproai tenfan prooide zouweagen vallenwurde aante de golvenlitten is aan hetoan'e eindein vanfan hetit jaarjier hetit oudeâlde voogdshuisfoudshûs afgebrokenôfbrutsen doortroch RijkswaterstaatRykswettersteat. AlsAs vervangendeferfangende behuizingbehuzing zijnbinne eenin aantaloantal [[keet|keten]] geplaatstdelseten. OokEk de [[Kaap (scheepsbaken)|kaap]], eenin gezichtsbepalendgesichtsbepalend kenmerk vanfan hetit eilandeilân, is kortkoart daarnadêrnei, inyn hetit najaarneijier vanfan 1999, 150 meter zuidwaartssúdwerts verplaatstfersetten omdat dezedizze doortroch alle duinafslagdúnôfslach vrijwelhast op hetit strandstrân waskomd komenwie te staanstean. Om schadeskea aanoan de kwetsbarekwetsbere natuurnatoer te voorkomenfoarkommen is daarbijdêrby eenin omwegomwei vanfan zosa'n tweetwa kilometer gemaaktmakke. OokEk hetit vogelwachtershuisfûgelwachtershûs op RottumeroogRottumereach is inmiddelswyls afgebrokenôfbrutsen.
 
Mei trochdat it ûnderhâld, dat nei de besetting fan it eilân wer opstarten wie, neat úthelle hie tsjin de grutte ôfslach oan de ein fan de jierren '90, is yn 2002 besluten om ek op Rottumereach allinnich noch twarres jiers de oanspielde rommel op te rêden. Dit skjinmeitsjen wurdt dien troch frijwilligers ûnder lieding fan in meiwurker fan Rykswettersteat. Dêrneist wurde by inkele lytse geulen foar it oanlânjen prikken setten.
Mede doordat het onderhoud, dat na de bezetting van het eiland in 1991 weer was opgestart, niets had uitgericht tegen de enorme afslag in het eind van de jaren '90, is in 2002 besloten om ook op Rottumeroog alleen nog het eiland tweemaal per jaar van aangespoeld zwerfvuil te ontdoen. Dit schoonmaken gebeurt door vrijwilligers onder leiding van een medewerker van Rijkswaterstaat.
 
{{boarnen|boarnefernijing=
Daarnaast worden enkele kleine geulen voor het aanlanden voorzien van [[Prikken (scheepsbaken)|prikken]].
 
== Keppeling om utens ==
* [http://www.xs4all.nl/~asz00418 Stichting Freonen fan Rottumereach en Rottumerplaat]
}}
 
{{Koördinaten|53_32_26_N_06_34_50_E_type:isle_region:NL| 53° 32' NB, 6° 35' EL}}
 
[[Kategory:Waadeilân]]
[[Kategory:Diel fan Grinslân]]
 
 
[[ca:Rottumeroog]]
56.999

bewurkings