Ferskil tusken ferzjes fan "Skuorbot"

485 bytes grutter ,  10 jier lyn
wurkleas
(Nije Side: {{wurk}} thumb|It blieden fan toskfleis troch skuorbot '''Skuorbot''' of '''skuorbûk'''(ek wol ''scorbuut'' of asorbinesoerrdefisjinsje) is de namme foar in...)
 
(wurkleas)
{{wurk}}
[[Ofbyld:Scorbutic gums.jpg|thumb|It blieden fan toskfleis troch skuorbot]]
'''Skuorbot''' of '''skuorbûk'''(ek wol ''scorbuut'' of asorbinesoerrdefisjinsje) is de namme foar in [[sykte]] as gefolch fan in lange tiid tekoart oan [[Fitamine C|fitamine-C]] sa't dat yn eardere iuwen by sealju op de [[grutte feart]] in protte foar kaam.
 
== Symptomen en behanneling ==
Symptomen fan skuorbot binne ûnder oaren it opswollen en blieden fan it [[toskfleis]], bliedingen yn it binnenst fan it lichem, slapte, en stive, pynlike lidden. Op'en doer folget de dea. De behanneling is lykwols tige ienfâldich: fitamine C jaan, it wurket suver fuortendaliks.
Symptomen van scheurbuik zijn onder meer zwellingen en bloedingen van het [[toskfleis]], slapte, stijve en pijnlijke ledematen en inwendige bloedingen. Er is geen sprake van een specifieke buikaandoening. Onbehandelde scheurbuik is op den duur dodelijk, maar de behandeling is eenvoudig; vitamine C inname.
 
VitamineFitamine C is medemei verantwoordelijkferantwurdlik voorfoar deit productieoanmeitsjen vanfan [[kollageen]]. Dat is eenin eiwitaaiwyt dat instaatstevigheid vooroan stevigheidallerhanne vanweefsels biostructurenjout. IndienTe nietmin voldoende vitaminefitamine C aanwezigjout iste zalmin ditkollageen. eiwitIt zijnearste functieferskynsel nietdêrfan ofis slechtit kunnenskuorren uitvoeren.fan Alsde eerstewand zullenfan bloedvaatjes het begeven en zode bloedingenlytse veroorzakenbloedfetten.
 
== Skiednis ==
Der wurdt wol rûsd dat tusken 1500 en 1800 sa'n twa miljoen seelju stoarn binne oan de gefolgen fan skuorbot. Om 1760 hinne ûndersocht de Skotske arts William Stark it effekt fan min iten op himsels; it duorre seis moannen ear't er it mei de dea bekeapje moast.
De Britse marinearts [[James Lind]] (1716-1794) was de eerste die een verband legde tussen de symptomen van scheurbuik en het eten van citrusvruchten. In wat gezien kan worden als de eerste ''[[randomized clinical trial]]'' toonde hij de effectiviteit aan. Vervolgens werd ter voorkoming van de ziekte [[Sitroen (vrucht)|sitroensop]] of it goedkeapere limoensop brûkt, wat de Engelse mariniers de bynamme 'Limeys' opleverde. <ref>Nederlands tijdschrift tegen de Kwakzalverij, Jaargang 118, 2007, nr. 3</ref>
 
De BritseBritske marinearts [[James Lind]] (1716-1794) waswie ien fan de eersteearsten dy't goed ûndersyk die eennei verbandit legdeferbân tussentusken de symptomen vanfan scheurbuikskuorbot en hetit eteniten vanfan citrusvruchtensitrusfruchten. InLind watsyn ûndersyk, dêr't er de effektiviteit fan it fruit mei sjen liet, gezienkin kanbeskôge wordenwurde alsas de eersteearste ''[[randomized clinical trial]]''. toondeNuver hijwie dewol effectiviteitdat aan.er Vervolgensneat werddien terhat voorkomingmei vande ûndersyksresultaten. Om de ziektesykte foar te kommen waard lang om let [[Sitroen (vrucht)|sitroensop]] of it goedkeapere limoensop brûkt, wat de EngelseIngelske mariniers de bynamme 'Limeys' opleverdebesoarge. <ref>Nederlands tijdschrift tegen de Kwakzalverij, Jaargang 118, 2007, nr. 3</ref>
Eerder werd ook wel een aftreksel van [[lepelblad]] met [[jenever]] gebruikt.
 
Healwei [[18e ieu]] waard ek dúdlik dat it iten fan it goed te bewarjen [[soerkoal]] skuorbot foarkomme koe. Kaptein [[James Cook]] naam op syn reis fan 1768/71 132 liter woartelmarmalade en 45 kilo soerkoal de man mei. Op dy reis stoar net ien oan skuorbot.<ref>{{aut|Bill Bryson}}, ''At home. A short history of private life'' 2010; s. 173</ref>
Halverwege de [[18e ieu]] kwam men er ook achter dat ook het eten van het goed houdbare [[soerkoal]] het optreden van scheurbuik kon voorkomen.
 
Earder waard ek wol in ôftreksel fan [[leppelblêd]] mei [[jenever]] brûkt.
Fatale vormen van scheurbuik komen sinds het begin van de 20e eeuw niet meer voor in Nederland en België. De diagnoaze wordt een enkele maal nog wel eens gesteld bij iemand met een zeer onvolwaardig dieet.
 
Fatale foarmen fan skuorbot komme yn it Westen sûnt it begjin fan de [[20e ieu]] net mear foar. De diagnoaze wurdt út en troch noch wolris steld by immen mei in tige ûnfolweardich dieet.
 
== Etymology ==
85.138

bewurkings