Keninkryk Wesseks: ferskil tusken ferzjes

sa mar
No edit summary
(sa mar)
{{wurk}}
[[File:British kingdoms c 800.svg|thumb|Keninkriken yn Brittanje ±800]]
'''Wesseks''' wie ien fan de sân Angelsaksyske keninkriken (ek bekend as de [[heptargy]]) dy't foarôf gienen oan it feriene keninkryk [[Ingelân]]. It lei yn it suden en súdwesten fan it lân. De namme is ûntliend oan de ynwenners, de West-Saksen. It waard in saneamd ''earldom'' (de Ingelske tsjinhinger fan in greefskip) nei [[Knud de GruuteGrutte]] syn feroveringstochten yn 1016, en fan 1020 oant 1066. Nei de Normandyske ynfaazje fan [[1066]] ferdwûnen de Ingelske ''earldoms'' en waard Wesseks ferdield ûnder de neifolgers fan [[Willem de Oermasterder]].
 
== Skiednis ==
Wesseks bestie fanôf de [[6e ieu]] oant it ûntean fan de Ingelske steat yn de [[9e ieu]]. Neffens it histoaryske wurk fan namme, de [[Angel-Saksyske Kronyk]] (ASK), waard Wesseks stichte troch de keningen [[Cerdic]] en syn soan [[Cynric]], hoewol't it bewiis hjirfoar ûnbrekt.<br>
 
"495. ''Der kamen twa ealmannen nei Brittanje, Cerdic en Cynric syn soan, mei fiif skippen, nei in plak mei de namme Cerdicesora, deselde deis fjochten hja tsjin de Welsken''."
 
It histoaryske Wesseks begjint mei [[Ceawlin]] (560-591?), neffens de tradysje de soan fan Cynric. Syn machtsbasis lei yn de westlike Teemsdelling, mei [[Dorchester-on-Thames|Dorchester]] yn [[Oxfordshire]] as haadplak. Hy wreide it ryk nei alle kanten út, benammen nei it westen ta. Hy jildt as de twadde [[Bretwalda]] (opperkening).
 
Letter waard it ryk ek nei it suden ([[Hampshire]] en [[Wight]]) en súddwestensúdwesten ([[Dorset]] en [[Somerset]], letter [[Devon]]) útwreide. Tagelyk waard it noardlik part fan it gebiet lykwols ynnaam troch it keninkryk [[Mercia]]. Dêrom waard [[Winchester]] yn it suden in nij bestjoerssintrum.
 
De namme Wesseks waard doe trouwensoars noch net brûkt. Earst nei it regear fan [[Ine]] (± 700) waard sprutsen oer de 'West Saksen', en noch wer letter waard it gebiet as Wesseks oantsjut. Earder hjitte it ''[[Gewisse]]'' of ''[[Gewissae]]''. Dizze benamming waard wol ferbûn mei de mytologyske 'Gewis', de pake fan Cerdic, mar it is nei alle gedachten earder in âld Saksysk wurd dat 'bûnsgenoaten' betsjut.
De lettere útwreiding fan Wesseks mei it [[Devon]] en [[Cornwall]] fan no, die de macht fan de keningen tanimmen. Dit foarkaam ek dat Ingelân út it suden wei troch de [[Wytsingen]] ferovere wurde koe. Ien fan de meast wichtige West-Saksyske delsettingen wie [[Winchester]], dat yn 871 troch [[Alfred de Grute]] haadstêd makke waard.
It keninskip yn Wesseks wie net suver erflik. De sterkste gadingmakker út foaroansteande famyljes waard keazen of namm sels de macht oer. De ynterne striid dy't dat fan gefolgen hie, sil it keninkryk bytiden ferswakke hawwe. Faaks wie der somtiden gjin wiere kening omdat der gjin ûnderkening útkypte.
 
NaNei de dooddea vanfan koningkening [[Offa]] vanfan Mercia kwamkaam het koninkrijk WessexWesseks op de voorgrondfoargrûn, eerstearst onderûnder [[Egbert fan Wesseks|Egbert]] (802-839), diedy't doortroch [[Northumbria]] en [[Mercia]] werd erkend alswaard as [[Bretwalda]] (heerserhearsker vanfan geheelhiel BrittanniëBrittanje), daarnadêrnei onderûnder zijnsyn zoonsoan [[Ethelbald fan Wesseks|Ethelbald]] (839-859). OnderUnder deit regeringregear vandan dezede laatstelêste namenboaze de invallenoanfallen vanfan de VikingenWytsingen toeoan en toendoe't [[Alfred de Grutte]] (870-899) op de troontroan kwamkaam, warenhienen de NoormannenNoarmannen of Denen in bezit van geheelhiel [[East Anglia]] en de oostelijkeeastlike Midlands beset. DoorTroch zijnit overwinningwinnen bijfan de slach by Edington inyn [[878]] wist Alfred de onafhankelijkheidûnôfhinklikens vanfan WessexWesseks te handhavenhanthavenjen en inyn 886 slootsluet hijer eenin verdragferdrach metmei de DeenseDeenske kening [[Guthrum]] waarbijdêr't aanin depart Scandinavischefan invallerIngelân eenby deelôfstien vanwaard Engelandoan werdde Skandinayske afgestaanynfallers, laterletter bekendwaard alsdat gebiet de [[Danelaw]] neamd.
 
De naam Wessex herleefde in de boeken van de [[19e eeuw]]se romanschrijver en dichter [[Thomas Hardy]].
 
De name Wesseks kaam fannijs ta libben yn de romans fan de [[19e ieu]]ske skriuwer en dichter [[Thomas Hardy]], mar libbet ek hjoedendei fierder yn de nammen fan tal ferienings, skoallen en ynstellingen.
 
== Keningen fan Wesseks ==
 
<gallery>
Ofbyld:Cherdik - John Speed.JPG|''Cerdic, sa't [[John Speed]] him foarstelde yn 1611''
Ofbyld:Kengils - John Speed.JPG|''Cynegils troch John Speed (1611)''
Ofbyld:Egbert.jpg|''Egbert''
Ofbyld:Athelwulf.jpg|''Ethelwulf''
</gallery>