Ferskil tusken ferzjes fan "Magma (stiente)"

red
(oers)
(red)
Magma bestiet meastal út floeibere silika mei dêryn oploste [[ion (dieltsje)|ioanen]] fan [[alkalimetaal|alkalimetalen]] (llykas natrium en kalium), [[ierdalkalimetaal|ierdalkalimetalen]] (lykas magnesium en kkalsium) en izer. Magma's wurde krektas lava's ferdield nei [[pH|soergraad]], fan [[felsysk]] ([[soer (gemy)|soer]]) oant [[mafysk]] ([[base (skiekunde)|basysk]). De pH fan in raand stiente hinget ôf fan it persintaazje raande silika.
 
It silikaat-ion foarmet op molekulêre skeal in [[tetraëder]], wêrby't in [[silisium]]-ion omringe wurdt troch fjouwer [[Okside|soerstof-ioanen]]. Yn silikaten mei in heech gehalte oan SiO<sub>2</sub> zullen de tetraëders ketens foarmje, wêrby't ien of meardere soerstof-ioanen op de hoeken fan de tetraëders dield wurde. Yn in magma sitte de tetraëders fansels net fêst, mar de molekulêre struktuer yn de raan komt ticht by de struktuer fan fêste stoffen mei fergelykbere gearstalling, as de temperatuer oant flak bovenboppe hetit smeltpuntraanpunt daaltsakket. In eenYn relatiefin relatyf koel magma vormenfoarmje de silicasilika-tetraëders daaromdêrom vaakfaak losse bindingenbinings. InYn eenin mafischermafysker magma issit minder silicasilika aanwezigas danyn in een felsischerfelsysker magma, zodatsadat de silicasilika-tetraëders vakerfaker los liggenlizze. Dit maaktmakket eenin felsischfelsysk magma [[viscositeit|viskeuzer (stroperiger)]] dan mafisch magma; en relatief koel magma stroperiger dan relatief heet magma. Wanneer de eerste mineralen uitkristalliseren, ontstaat een mengsel van magma en kristallen, dat zich nog stroperiger gedraagt.<ref name="winter46">Winter (2001), p 46</ref>
 
Niet alleen de hoeveelheid silica heeft invloed op de viscositeit. [[Water|Water (H<sub>2</sub>O)]] en de ionen van [[alkalimetaal|alkalimetalen]] kunnen in het magma eveneens bindingen aangaan met silica-tetraëders. Magma dat rijk is aan deze bestanddelen is daarom relatief minder viskeus.<ref name="winter46"/>
::Fe-Mg >8% tot 32% MgO
::Temperatuer: oant 1500 °C
::Fiskoasiteit: leech oan tige leech
::Viscositeit: laag tot zeer laag
::Erupsjes: rêstich
::Erupties: rustig
::VindplaatsenFynplakken: [[divergentediverginte plaatgrensplaatgrins|divergerendedivergearjende plaatrandenplaatrânen]], [[hotspot (geologiegeology)|hot spots]] en [[convergentekonverginte plaatgrensplaatgrins|convergerendekonvergearjende plaatrandenplaatrânen]]. [[PicrietPikryt]]en en [[boninietboninyt]]en wordenwurde gevondenfûn inyn zogenaamdesaneamde ''[[back-arc basin]]s'', gebiedengebieten achterefter subductiezonessubduksjesônes, waardêr't [[oceanischeoseanyske korstkoarste]] smeltraant inyn eenin waterrijkewetterrike omgevingomjouwing. [[KomatiietKomatiyt]] en andereoare ultramafischeultramafyske lava's werdenwaarden gevormdfoarme bijby eenin hogerehegere geothermischegeotermyske gradiëntgradiïnt (de temperaturentemperatueren inyn de aardkorstierdkoarste lagenleinen vroegereartiids hogerheger) en voorfoar zoversafier bekend is worden dezewurde gesteentendizze tegenwoordigstienten niettsjintwurdich meernetmear gevormdfoarme.
 
De temperatuer inyn de mantel is tegenwoordigtsjintwurdich nietnet hoogheech genoeggenôch om magma vanfan dezedizze samenstellinggearstalling te producerenprodusearjen. Dat komatiietenkomatiïten gevondenfûn wordenwaarden is eenin belangrijkebelangrike reden waaromwêrom't menoannomd aanneemtwurdt dat de mantel vroegereartiids veelfolle heterhjitter waswie.
 
:''Mafysk magma''
::Fe-Mg ~4%
::Temperatuer: oant ~1200 °C
::ViscositeitFiskoasiteit: leech
::Erupsjes: rêstich
::Fynplakken: [[diverginte plaatgrins|divergearjende plaatrânen]], [[hotspot (geology)|hot spots]] en [[konverginte plaatgrins|konvergearjende plaatrânen]]. Magma mei de gearstalling fan [[Basalt (stiente)|basalt]] wurdt fûn yn gebieten dêr't oseanyske koarste raand wurdt; dizze koarste befeat in soad izer.
::Fe-Mg: ~3%
::Temperatuer: ~1000 °C
::ViscositeitFiskoasiteit: gemiddeld
::Erupsjes: eksplosyf
::Fynplakken konvergearjende plaatrânen.
 
{{Boarnen|Boarnefernijing=
</references/>
}}
=== Literatuer ===
* {{handboek}} {{en}}{{aut|Hess, P.C.}}; '''1989''': ''Origin of Igneous Rocks'', Harvard University Press, Cambridge.
* {{lesboek}} {{en}}{{aut|Press, F.; Siever, R.; Grotzinger, J. & Jordan, T.H.}}; '''2003''': ''Understanding Earth'', Freeman & co (4e druk), ISBN 0-7167-9617-1.
* {{lesboek}} {{en}}{{aut|Thompson, G.R. & Turk, J.}}; '''1997''': ''Introduction to Physical Geology'', Brooks Cole (2<sup>nd</sup> ed.), ISBN 0-03-024348-3.
* {{handboek}} {{en}}{{aut|Winter, J.D.}}; '''2001''': ''An introduction to igneous and metamorphic petrology'', Prentice-Hall, ISBN 0-13-240342-0.
}}
 
[[Kategory:Geology]]
56.981

bewurkings