Ferskil tusken ferzjes fan "Willem IV fan Oranje-Nassau"

(oers)
== As steedhâlder ==
[[Ofbyld:StadhouderWillemIV(3).jpg|thumb|''Steedhâlder Willem IV'']]
Yn 1740 bruts fannijs de [[Eastenrykske Suksesjeoarloc'hSuksesjeoarloch]] út, wêryn Eastenryk en Frankryk foar elkoar oer stiene. De Republyk keas yn 1747 de kant fan Eastenryk, om sa in buffersône tusken de republyk en Frankryk yn stân te hâlden, wêrnei't Frânske troepen de súdlike NederlannneNederlannen binnenfoelen. Yn in pear wike tiid feroveren de troepen fan [[Loadewyjk XV fan Frankryk|Loadewyk XV]] de wichtichste plakken yn Sieusk-Flaanderen. Yn panyk waard de prins op [[2 maaie]] [[1747]] beneamd ta Kaptein-Generaal en [[Steedhâlder]] fan alle gewesten fan de Republyk. Oer syn foegen koe Willem it nei in oantal kearen kearen net iens wurde mei de Steaten-Generaal.<ref>[http://www.nationaalarchief.nl/webviews/page.webview?eadid=NL-HaNA_3.01.22&pageid=N10128 3.01.22 - Inventaris van het archief van Anthonie van der Heim, (1710) 1737-1746]</ref> Se leienenleinen him in ynstruksje foar dy't lyk wie mei dy út de [[Uny fan Utert (1579)|Uny fan Utert]]. Willem woe allinnich de eed ôflizze op de ynstruksje fan syn foargonger [[Willem III fan Oranje-Nassau|Willem III]].
 
Op 11 maaie 1747 die de prins syn yntree yn Amsterdam. TaAs begroeting wienen net allinnich de boargemaster, mar ek alle predikanten oanwêzich. Wa't gjin oranje droech rûn de kâns yn de grêft donderredondere te wurden. Sels de hyns en ek de oksen op wei nei de slachter wienen der mei fersierd.<ref>{{Aut|Evenhuis, R.B.}} (1974): ''Ook dat was Amsterdam'', diel IV, side 282.</ref> Yn novimber fan datselde jier folge ferheffing ta [[erfsteedhâlder]] fan de Republyk, waarbijwêrby't ookek de opvolgingopfolging inyn vrouwelijkefroulike lijnline werdregele geregeldwaard, want Willem IV hadhie toendoe enkelallinnich eenmar in dochter. HiermeeHjirmei kwamkaam eenin eindein aanoan hetit [[TweedeTwadde StadhouderlozeSteedhâlderleaze TijdperkTiidrek]]. De organisator waswie de porseleinverkoperporseleinferkeaper [[Daniël Raap]], eenin gematigdreedlik [[Doelisten|Doelist]], diedy't de OranjegezindeOranjegesinde bevolkingbefolking mobiliseerdemobilisearre.
Yn 1740 bruts fannijs de [[Eastenrykske Suksesjeoarloc'h]] út, wêryn Eastenryk en Frankryk foar elkoar oer stiene. De Republyk keas yn 1747 de kant fan Eastenryk, om sa in buffersône tusken de republyk en Frankryk yn stân te hâlden, wêrnei't Frânske troepen de súdlike Nederlannne binnenfoelen. Yn in pear wike tiid feroveren de troepen fan [[Loadewyjk XV fan Frankryk|Loadewyk XV]] de wichtichste plakken yn Sieusk-Flaanderen. Yn panyk waard de prins op 2 maaie 1747 beneamd ta Kaptein-Generaal en [[Steedhâlder]] fan alle gewesten fan de Republyk. Oer syn foegen koe Willem it nei in oantal kearen kearen net iens wurde mei de Steaten-Generaal.<ref>[http://www.nationaalarchief.nl/webviews/page.webview?eadid=NL-HaNA_3.01.22&pageid=N10128 3.01.22 - Inventaris van het archief van Anthonie van der Heim, (1710) 1737-1746]</ref> Se leienen him in ynstruksje foar dy't lyk wie mei dy út de [[Uny fan Utert (1579)|Uny fan Utert]].
Willem woe allinnich de eed ôflizze op de ynstruksje fan syn foargonger [[Willem III fan Oranje-Nassau|Willem III]].
 
Yn 1748, inkele maandenmoannen nanei de geboorteberte vanfan zijnsyn zoonsoan [[Willem Batavus]], ontstondûntstie hetit [[Pachtersoproer]]. Raap, diedy't zichhim verzettefersette tegentsjin de regentenreginten - vanfan oudsherâlds tegenstanderstsjinstanners vanfan eenin rol vanfan de Oranjes inyn hetit NederlandseNederlânske staatsbestelsteatsbestel - overlegdeoerlei diversemeardere malenkearen metmei de prins en zijnsyn vrouwfrou. InYn veelin stedensoad werdenstêden diversewaarden burgemeestersferskate boargemasters en vroedschapsledenfroedskipsleden vervangenferfongen. OmstredenIn wasstriidkwestje zijnwie benoemingsyn vanbeneaming fan de GroningseGrinslanner jonker [[Rudolf de Mepsche]] totta [[drost]] vanfan [[WesterwoldeWesterwâlde]].<ref>As [[grytman]] wie dizze yn 1732 (?) yn syn rjochtsgebiet verantwoordelijkferantwurdlik voorfoar de vervolgingferfolging, marteling en eksekúsje fan 22 mannenmanlju op beskuldiging fan [[sodomy]] of [[homoseksualiteit]].</ref>
Op 11 maaie 1747 die de prins syn yntree yn Amsterdam. Ta begroeting wienen net allinnich de boargemaster, mar ek alle predikanten oanwêzich. Wa't gjin oranje droech rûn de kâns yn de grêft donderre te wurden. Sels de hyns en ek de oksen op wei nei de slachter wienen der mei fersierd.<ref>{{Aut|Evenhuis, R.B.}} (1974): ''Ook dat was Amsterdam'', diel IV, side 282.</ref> Yn novimber fan datselde jier folge ferheffing ta [[erfsteedhâlder]] fan de Republyk, waarbij ook de opvolging in vrouwelijke lijn werd geregeld, want Willem IV had toen enkel een dochter. Hiermee kwam een eind aan het [[Tweede Stadhouderloze Tijdperk]]. De organisator was de porseleinverkoper [[Daniël Raap]], een gematigd [[Doelisten|Doelist]], die de Oranjegezinde bevolking mobiliseerde.
 
Yn 1748, inkele maanden na de geboorte van zijn zoon Willem Batavus, ontstond het [[Pachtersoproer]]. Raap, die zich verzette tegen de regenten - van oudsher tegenstanders van een rol van de Oranjes in het Nederlandse staatsbestel - overlegde diverse malen met de prins en zijn vrouw. In veel steden werden diverse burgemeesters en vroedschapsleden vervangen. Omstreden was zijn benoeming van de Groningse jonker [[Rudolf de Mepsche]] tot [[drost]] van [[Westerwolde]].<ref>As [[grytman]] wie dizze yn 1732 (?) yn syn rjochtsgebiet verantwoordelijk voor de vervolging, marteling en eksekúsje fan 22 mannen op beskuldiging fan [[sodomy]] of [[homoseksualiteit]].</ref>
 
[[Ofbyld:GezinStadhouderWillemIV.jpg|thumb|right|''Willem IV mei syn frou en bern, koart foar syn ferstjerrren'']]
Syn wichtichste riejouwers wiene greve [[Willem Bentinck|Bentinck]] en [[Mattheus Lestevenon]]. InYn de nieuwenije [[regeringsreglementregearingsreglemint]]en kreegkrige de erfstadhoudererfsteedhâlder meermear invloedynfloed op de benoemingenbeneamingen. VeelIn afgezettesoad vroedschapsledenôfsette kregenfroedskipsleden echterkrigen nalykwols verloopnei vanferrin tijdfan huntiid zetelharren terugsetel werom. EenIn besluitbeslút dat hemhim nietnet inyn dank isôfnomd afgenomenwaard; de positievepositive stemmingstimming onderûnder de bevolkingbefolking jegensfoar de prins sloegoer volledigsloech finaal om, volgensneffens [[LodewijkLoadewyk Ernst vanfan BrunswijkBrunswyk-Lüneburg-Bevern]] inyn eenin brief aanoan zijnsyn nicht [[Maria Theresia]].
 
Willem kreegkrige te makenkrijen metmei eenin teruglopendeweromrinnende economieekonomy. EenIt besykjen pogingom de handelhannel opoan te beurentrúnjen doortroch hetit instellenynstellen vanfan eenin vrijhavenfrijhaven, lieprûn doortroch tegenwerkingtsjinwurking vanfan de admiraliteitscollegesadmiraliteitskolleezjes op nietsneat uitút. De bankier [[Thomas Hope]] en de politiekpolityk econoomekonoom [[Isaac de Pinto]] beloondeleanne hijhy metmei respectievelijkrespektyflik eenin functiefunksje inyn de [[West-IndischeYnjeske CompagnieKompanjy|WIC]] en [[VereenigdeFeriene OostindischeEastynjeske CompagnieKompanjy|VOC]].
 
Willem IV stelde veelin soad belang inyn eenin aanstellingoanstelling vanfan [[LodewijkLoadewyk Ernst vanfan BrunswijkBrunswyk-Lüneburg-Bevern|LodewijkLoadewyk Ernst, hertoghartoch vanfan BrunswijkBrunswyk-Wolfenbüttel]] toendoe't zijnsyn gezondheidsûnens hemefterút steeds meer parten speeldegie. Anna vanfan Hannover namnom de lopenderinnende zakensaken overoer. Willem IV stierfstoar op 22 oktober 1751 inyn DenDe HaagHaach nanei eenin kuurkuer inyn [[Aken (stad)|Aken]]. De teraardebestellingbeierdiging vond plaatswie op [[4 februarifebrewaris]] 1752 inyn de [[GrafkelderGrêfkelder vanfan Oranje-Nassau|grafkeldergrêfkelder vanfan de Oranjes]] teyn Delft. De erfstadhouder werderfsteedhâlder opgevolgdwaard dooropfolge zijntroch dansyn drietrije jaarjier oudeâlde zoonsoan. Anna vanfan Hannover namnaam de landszakenlânssaken waar totoant 1759; FrieslandFryslân benoemdebeneamde haarhar schoonmoederskoanmem [[Maria Louise vanfan Hessen-Kassel|Marijke Meu]], diedy't de functiefunksje vanfan regentesregintesse uitoefendeútoefene totoant 1765.
 
== Bern ==
56.977

bewurkings