Ferskil tusken ferzjes fan "Asteroïde"

22 bytes lytser ,  10 jier lyn
wurkleas
(oers)
(wurkleas)
[[Ofbyld:Moon and Asteroids 1 to 10.svg|thumb|''Gruttes fan de earste tsien planetoïden (op nûmer) fergelike mei de diameter fan de [[Moanne]].]]
[[Ofbyld:(253) mathilde.jpg|thumb|''Foto fan de planetoïde [[253 Matilde]], n 1997 makke troch de [[romtesonde]] [[Near]]. Mathilde is wat grutter as 50 km yn trochsneed.]]
'''Planetoïden''', ek wol '''asteroïden''', '''lytse planeten''' of '''mindere planeten'''<ref> http://archief.nrc.nl/index.php/2007/September/25/Media/21/TelevisieTelevyzje+VoorkeurFoarkar | titel = TelevisieTelevyzje VoorkeurFoarkar | bezochtdatumbesykdatum = 5 septemberseptimber 2009 | datum = 25 septemberseptimber 2007 | werkwurk = NRC Handelsblad}}</ref> neamd, binne stikken matearje yn ús sinnestelsel dy't him krektas [[planeet|planeten]] yn in [[baan (himellichem)|baan]] om de sinne bewege. Der binne wyls mear as 300.000 bekend. Fierwei de measte hawwe banen tusken de planeten [[Mars (planeet)|Mars]] en [[Jupiter (planeet)|Jupiter]]. De grutstegrutsten binne hast 1000 km grut, mar de fierwei de meastemeasten binne sa lyts as stof. Dy lêsten binne mei in [[teleskoop (optika)|teleskoop]] net waarnimberte sjen, mar se komme faak as [[fallende stjer]]ren op ierde. It materiaal skynt faak stieneftich te wêzen, mar soms is it izer- of nikkelhâldend en op grutte ôfstân fan de sinne binne der ek iisplanetoïden.
In planetoïde wurdt ek ''lytse planeet'' of ''asteroïde'' neamd.
De term ''asteroïde'' wurdt ornaris brûkt om in ferskate groep lytse himellichems yn ús sinnestelsel te beneamen dy't in omrinbaan hawwe om ús sinne.
Asteroïde (Gryksk foar "op in stjer lykjend") is it meast brûkte wurd yn de Ingelske literatuer foar lytse planeten.
De International Astronomical Union kiest de term ''lytse planeet''.
Guon talen, wêr6underwêrûnder ek it Frysk, kieze ''planetoïde'' (Gryksk foar "op in planeet lykjend"). Yn oersettings komt ''asteroïde'' faak foar.
 
In 2006 hat de International Astronomical Union de term ''lyts sinnestelsellichem'' (small solar system body) ynfierd, dy't de measte hemellichems omfet dy't eartiids as lytse planeten of [[Komeet|kometen]] oantsjutten waarden. Tagelyk waard de term [[Dwerchplaneet|''dwerchplaneet'']] ynfierd wêryn de grutste lytse planeten en ek [[Pluto (dwerchplaneet)|Pluto]] yndield waarden.
Om dwerchplaneet neamd te wurden moat it himellichem swier genôch wêze om troch syn eigen swiertekrêft in rûne foarm oannomd te hawwen enn moa de omrinbaan om ús sinne wêze. As de massa sa grut is dat der gjin oare meatearje mear uis yn syn omrinbaan dan is sprake fan in planeet.
Tagelyk waard de term [[Dwerchplaneet|''dwerchplaneet'']] ynfierd wêryn de grutste lytse planeten en ek [[Pluto (dwerchplaneet)|Pluto]] yndield waarden.
Om dwerchplaneet neamd te wurden moat het hemellichaam zwaar genoeg zijn om door zijn eigen zwaartekracht een ronde vorm aangenomen hebben en moet de omloopbaan rond onze zon zijn. Indien de massa zo groot is dat zich geen andere materie meer bevindt in zijn omloopbaan dan spreekt men van een planeet.
 
De earst ûntdekte planetoïde [[Ceres (dwerchplaneet)|(1) Ceres]] waard in [[dwerchplaneet]] doe't de definysje feroare op [[24 augustus]] [[2006]].
 
Fan de ierde ôf binne de measte planetoïden te lyts om mar mei in [[teleskoop (optiaoptika)|teleskoop]] details sjen te litten, it binne net mear as ljochtpuntsjes, sa't ek in stjer der útsjocht. Dat is grif ek de reden wêrom't se yn in oantal talen asteroïde neamd wurde.
 
== Sjoch ek ==
 
{{boarnen|boarnefernijing=
* [http://www.minorplanetcenter.org/iau/mpc.html Minor Planet Center van de IAU] (De gezaghebbendegesachhawwende instantieynstânsje alsas hetit overom planetoïden gaatgiet)
* ''P. Brown, R. E. Spalding, D. O. ReVelle, E. Tagliaferri en S. P. Worden inyn Nature 420, 21 novimber 2002, siden 294-296''
---------
<references/>
56.981

bewurkings