Wergea: ferskil tusken ferzjes

2.638 bytes grutter ,  10 jier lyn
it besjen wurdich
(→‎Skiednis: brêgebidlers)
(it besjen wurdich)
}}
[[Ofbyld:Map NL Boarnsterhim Wergea.png|thumb|300px|right|De [[himrik]] fan Wergea.]]
'''Wergea''' is in [[Fryske doarpen|doarp]] oan de [[Wergeaster Feart]] yn de gemeente [[Boarnsterhim]], mei 1.576 ynwenners (1 juny 2004). Foar [[1984]] wie Wergea part fan de eardere gemeente [[Idaarderadiel]]. Opfallend binne de twa hast identike tsjerketuorren dy't it doarp de bynamme fan "it doarp mei de twa tuorren" joegen. Se binne fanút hast alle wynrjochtingsZe zijn vanuit alle windrichtingen op afstand al goed te zien.
 
== Skiednis ==
[[Ofbyld:Warga_Sint-Martinuskerk.jpg|thumb|right|260px|''[[Sint-Martinustsjerke (Wergea)|Sint-Martinustsjerke]]'']]
Wergea is grut wurden trochdat it sa'n bytsje healwei de Wergeaster Feart lei, dêr't in protte skipfeart wie. De feart wie ieuwenlang de koartste ferbining tusken noard- en súd Fryslân. Oan de iene kant troch beropsfeart, in soarte lytse hannelfeart. De lading bestie benammen út jirpels en nôt fan it noarden nei it suden en turf yn omkearde rjochting. Troch de sintrale lizzing fan Wergea diene in soad skippers hjir ynkeapen en wreide it doarp út. Oaljemûnen, slachters en bakkers ferskynden. Winkeltjes yn tou, drank, piteroalje, lynkoeken en tar. Soms wienen der twa winkeltjes yn ien hûs. Benammen de freedmerk yn Ljouwert soarge foar insoad skipfeartferkear. Sa'n 50 boaten gienen op de hinnereis op tongersdei troch de twa Wergeaster klapbrêgen, dy't doe Suder- en Noarderholt hjitten. De earste lei yn it ferlingde fan de Giele Eker en foarme de oerbrêging mei de Lytse Buorren. It Noarderholt is noch altiten de brêgeferbining tusken de Tsjerkebuert en de Ljouwerterdyk. Op freedtemiddei waard de rûte omkeard ôflein, wêrby't wèr tol betelle wurde moast oan de "brêgewippers". De wrevel fan de skippers oer dizze geldynhelderijjildynhelderij utere him yn it kiezen fan de skelnamme "brêgebidlers".
== It besjen wurdich ==
=== Twa tuorren ===
Yn de buorren by de brêge stiet de eardere Nederlânsk herfoarme Tsjerke. Dy is omboud ta kultureel sintrum mei de namme "De Bidler". De oare helte fan it tsjerketwatal is de noch brûkte roomske [[Sint-Martinustsjerke (Wergea)|Sint-Martinustsjerke]] oan de dyk rjochting Warten. Beide tsjerketuorren bine ûnderbrocht yn de stifting "De Twa Tuorren".
=== De Tsien fan Martens Afke ===
Wergea is it plak fan de [[De tsien fan Martens Afke]] fan [[Nynke van Hichtum]]. De Wergeaster húshâlding Veenstra dy't beskreaun wurdt yn it boek is ferivige yn brûns. It troch [[Suze Berkhout]] ûntwurpen byld stiet yn it plantsoen oan de Nije Ljouwerterdyk.<br>
Yn 1903 kaam it boek "Afkes Tiental" út. De earste jierren waard it min ferkocht, oant 1906, doe't it ynienen yn de belangstelling kaam. It boek waard letter werprinte yn in soad talen. Yn it boek beskriuwt [[Sjoukje Bokma-de Boer]] - skûlnamme [[Nynke van Hichtum]] - de earste frou fan Mr. [[Pieter Jelles Troelstra]], op prachtige wize it lek en brek fan in Fryske arbeidershúshâlding oan de ein fan de njoggentjinde ieu.
Hiltje Feenstra, yn it boek letter Wiepkje, hie twa jier lang tsjinstfaam by har, yn it hûs oan de Ferlingde Skrâns yn Ljouwert west. Fan har en út har besites oan mem Afke, yn werklikheid Harmke Feenstra-Tuinstra, hat de skriuwster de gegevens foar har boek helle.<br>
It Afkes Tsiental-byldsje is yn 1970 ûntbleate troch de, doe noch libjende soan Ale Feenstra (yn it boek lytse Wiebe) en beppesizer Harmke Wijma-de Vries. Prinses Margriet wie by de 6unthulling, krektas frou Tjits Eisenga-de Groot, dy't it Afkes-Tsiental-boek yn it Frysk Oersette. It húske dêr't Marten en Afke mei harren tsien bernn (eigentlik tolve, want neidat it boek útkaam, waarden der noch tws spruten berne), stie efter it hûs oan de Hillebuorren 8. De stege dêrhinne bestiet noch.
=== It Ald Slot ===
Yn Wergea hat ek in [[stins]] stien, mar dy is yn [[1782]] ôfbrutsen. Mei it materiaal dêrfan is letter it [[Ald Slot]] boud. Wa't it boek "Afkes Tiental" lêst komt dêryn fragmintentsjin wêryn dit slot beskreaun wurdt met dêromhinne in grêft. Efter it slot lei in bosk dêr't by 't winter hout sprokke waard om de kachel te stoken. In poarte joech tagong ta wat no It Ald Slot hjit. Hjir wurde ûnder oare eksposysjes hâlden.
 
=== Popta Gasthûs ===
Yn Wergea hat ek in [[stins]] stien, mar dy is yn [[1782]] ôfbrutsen. Mei it materiaal dêrfan is letter it [[Ald Slot]] boud.
Yn de gevel fan it Popma Gasthûs oan de Lytse Buorren sit it famyljewapen fan de popma's. De Lytse- en de Grutte Buorren rinne byl6ans de Wergeaster Feart (fan de brêge rjochting suden). Yn it Poptahûs koenen widdo's eartiids ûnderdak fine.
 
=== FerskaatMûnen ===
* By Wergea steane twa [[poldermole]]s, de [[Himpenserpoldermûne]] en in [[Tsjasker Wergea|pealtsjasker]].
* Wergea is it plak fan de [[De tsien fan Martens Afke]] fan [[Nynke van Hichtum]], mar ek it plak dêr't it [[Iepenloftspul Wergea]] hâlden wurdt. Yn Wergea stie ek de widze fan it [[Teatsen]].
* By Wergea steane twa [[poldermole]]s, de [[Himpenserpoldermûne]] en in [[Tsjasker Wergea|pealtsjasker]].
* De artysten fan [[Twarres]] komme út Wergea.
*''Rounom de Kearewear'' is ien fan de buertferienings fan it doarp
 
== Mienskip ==
*''Rounom de Kearewear'' is ien fan de buertferienings fan it doarp. De artysten fan [[Twarres]] komme út Wergea.
=== Untwikkeling ynwennertal ===
* [[2010]] - 1.636
* [[Rinske Zeinstra]] ([[23 desimber]] [[1947]]), 3x Frysk en 1x Nederlânsk [[koartebaan]]kampioene reedriden († [[21 febrewaris]] [[2006]]).
* [[Anneke Zeinstra]] ([[4 juny]] [[1953]]), 4x Frysk en 3x Nederlânsk [[koartebaan]]kampioene reedriden, en 1x Frysk [[langebaan]]kampioene reedriden
 
== Ferskaat ==
* Yn Wergea wurdt ek [[Iepenloftspul Wergea]] hâlden.
* Yn it doarp stie ek de widze fan it [[Teatsen]].
 
== Strjitten ==
Alle [[strjitten yn Wergea]].
 
{{Boarnen|boarnefernijing=
== Keppeling om utens ==
* [http://www.wergea.com Thússide Wergea].
* {{Wikiwurdboek}}
}}
 
{{Koördinaten|53_15_7_N_5_48_49_E_type:city_zoom:15_region:NL|53° 15' NB, 5° 83' EL}}
 
56.999

bewurkings