Ferskil tusken ferzjes fan "Slach by Hilligerlee"

wurkdien
(Nije Side: {{wurk}} {{Ynfoboks militêr konflikt |campaign= |conflict = Slach by Heiligerlee |partof = de Tachtichjierrige Oarloch |image = [[Ofbyld:Slag bij Heiligerlee - Battl...)
 
(wurkdien)
{{wurk}}
{{Ynfoboks militêr konflikt
|campaign=
 
== Oanrin ==
[[Willem fan Oranje]] hie lang treuzele foardat er wat ûndernaam tsjin de ûnderdrukking fan de [[Nederlannen]] troch de [[Spanje|Spanjerts]]. Yn maart [[1567]] noch, by de [[slach by Oosterweel]], ferhindere hy fan Antwerpen út it protestantske leger te help te kommen. Mar syn eigen behandeling, kombineare mei deiliks fersiken om help, feroare synhim fan miening. Hy benadere ferskate Dútske foarsten omfoar finansjele stipe en ferkocht 'sulverwurk, lytsguod, tapiten en oar foarstlik hûssieried' fan himsels.
 
It slagge him [[Frans van Coqueville]], in ealman út [[Normanje]], ree te finen om mei sân of achthûndert manlju fan [[Frankryk]] út in ynfal te dwaan yn [[Greefskip Arteesje|Arteesje]] en [[Greefskip Henegouwen|Henegouwen]]. De [[Antoon II fan Lalaing|Greef fan Hoogstraten]] soe by de grutte rivieren del nei [[Hartochdom Gelre|Gelderlân]] lûke. Syn broer greef [[Loadewyk fan Nassau]] soe yn [[Hearlikheid Fryslân|Fryslân]] en [[Hearlikheid GrrinslânGrinslân|Grinslân]] in oanfal ûndernimme. Hysels soe yn [[Hartochdom Brabân|Brabân]] oplûke, sadree hy fernimme soe oft [[Fernando Álvarez de Toledo|Alva]] syn leger oer dy trije ynfallen ferdiele hie.
Alva wistkoe echterlykwols te bewerkstelligenbewurkstelle dat de [[Karel IX vanfan FrankrijkFrankryk|FranseFrânske koningkening]] Coqueville terugriepwerom ropte. Coqueville werdwaard laterletter op lastbefel vanfan de FranseFrânse koningkening alsas roverrôver onthoofdûnthaad.<ref>[http://www.inghist.nl/retroboeken/vdaa/#aa__001biog04_01.xml:718 Van der Aa: François de Coqueville]</ref>
 
VoorFoar de eersteearste invalynfal wildewoe Willem vanfan Oranje [[Roermond (stadstêd)|Roermond]] innemenynnimme. ToenDoe dat misluktemisleare trokluts hijhy metmei zijnsyn opstandelingenopstannelingen naarop nei Erkelenz om diedy stadstêd te veroverenoermasterjen. Alva stuurdestjoerde echterlykwols zijnsyn leger bijby hetit kriekendaagjen vannei de dagby naarDalheim denoch bijsliepende Dalheimleger slapendefan opstandelingenWillem. Op 25 april 1568 leedlate Willem vanfan Oranje zijnsyn eersteearste nederlaagnederlaach inyn de [[slagslach bijby Dalheim]]. VanFan de drietrije invallenynfallen werdwaard dieallinnich indy hetyn noordenit hetnoarden succesvolstsukses.
 
By [[Bellingwolde]] loeken de Steatsk troepen Grinslân binnen en oermasterje de [[Wedderborg]], it besit fan de Spaanske stêdhâlder yn Grins, [[Jan fan Ligne]]. Dêrnei rjochte de troepen fan greve Loadewyk har op de stêd [[Grins (stêd)|Grins]] om dy oer te heljen mei te dwaan oan de opstân. Dat besyk misleare want de stêd wie al earder ûnder militêre drok troch troepen fan de Spaanskgesinde luitenant De Mepsche ynnommen. De godstsjinstfrijheid waard opheft en in protte Protestanten hienen de stêd ferlitten. Greve Loadewyk beskikte net oer foldwaande finansjele en militêre om de stêd belegerje te kinnen. Troch middel fan blokkaden dy't hy ten noarden en easten fan de stêd opwierp besocht hy, sûnder sukses, de stêd ôf te snijden fan de bûtenwrâld. Oan de súdd- en westside bleau de stêd berikber.
De staatse huurlingen trokken bij [[Bellingwolde]] het land binnen en namen de [[Wedderborg]], het bezit van de Spaanse stadhouder in Groningen, [[Jan van Ligne]], bij diens afwezigheid in. De functie van stadhouder van de noordelijke provinciën vervulde hij vanuit [[Vollenhove]]. Daarnaast was hij heer van [[Westerwolde]], sinds hij dit landschap samen met de Wedderborg in [[1561]] gekocht had.
 
Ek it besyk om befolking yn opstân te krijen tsjin de lânshear rûn op niks út. De blokkaden kearden har tsjin Loadewyk op it momint dat de troepen fan Alva de foar Loadewyk wichtige logistyke rûte nei [[Delfsyl]] ôfsletten. It gefolch wie dat nei seis wiken belis de troepen fan Alva tichtby kamen en Loadewyk neat oars oerbleau as nei East-Fryslân te flechtsjen. By dy flecht waarden de troepen fan greve Loadewyk op de hichte fan Heiligerlee ûnderskeppe troch Spaanske troepen.
Na de verovering van Wedde richtten de troepen van graaf Lodewijk zich op de stad [[Groningen (stad)|Groningen]] om deze over te halen zich voor de opstand te verklaren, maar deze poging mislukte. De stad was in het begin van 1567 onder militaire druk ingenomen door troepen onder de Spaansgezinde luitenant De Mepsche, nadat de godsdienstvrijheid voor protestanten was opgeheven en deze uit de stad werden verdreven. Graaf Lodewijk beschikte over onvoldoende financiële en militaire middelen om de stad Groningen te kunnen belegeren. Door middel van blokkades die hij ten noorden en oosten van de stad opwierp probeerde hij, zonder succes, de stad af te snijden van de buitenwereld. Aan de zuid- en westzijde bleef de stad bereikbaar.
 
Ook de poging om de bevolking in opstand te krijgen tegen de landsheer liep op niets uit. De blokkades keerden zich tegen Lodewijk op het moment dat de troepen van Alva de voor Lodewijk belangrijke logistieke route naar [[Delfzijl]] afsloten. Het gevolg was dat na zes weken beleg de troepen van Alva naderden en Lodewijk niets anders restte dan te vluchten naar Oost-Friesland. Tijdens deze vlucht werden de troepen van graaf Lodewijk ter hoogte van Heiligerlee onderschept door Spaanse troepen.
 
== De fjildslach ==
 
== Gefolgen ==
[[Ofbyld:Monument_Battle_of_Heiligerlee.jpeg|thumb|200px| MonumentMonumint uitút 1868 ter herdenking vanfoar de slagbetinking bij Heiligerlee. De Nederlandse maagd ontfermt zich overfan de stervendeslach Adolfby van NassauHeiligerlee.]]
De oerwinning yn de slach wie it earste sukses fan de Nederlânske opstân dat in moanne earder op 23 april útein set wie mei de [[slach by Dalheim]] dy't ferlearn waard. It effekt fan de oerwinning wie lykwols beheind, want it folgjende treffen tsjin de Spanjerts soe wer útdraaie op in nederlaach. Yn de [[slach by Jemmingen]] waard it grutste part fan it Steatske leger yn de pan hakt. Greve Loadewyk koe him op it lêste momint út de striid weromlûke troch swimmend de [[Iems]] oer te flechtsjen. It ferovere gebiet gie ferlern en de oanfal op [[Grins (stêd)|Grins]] wie misleare, Adolf de broer fan Loadewyk wie sneuvele en fan it leger wie sa goed as neat mear fan oer.
Deze slag was de eerste succesvolle actie van de Nederlandse opstand. Het begin van de [[Tachtigjarige Oorlog]] was echter de voor de opstandelingen mislukte [[slag bij Dalheim]], een maand eerder op 23 april 1568. Hierbij telt ook mee dat de vrede in [[1648]] was gesloten. Was de vrede een jaar eerder gesloten, dan was mogelijk de [[slag bij Oosterweel]] uit [[1567]] als het begin van de tachtigjarige oorlog beschouwd. Het is immers prettig om over ronde aantallen te praten.
 
Het effect van de slag bij Heiligerlee was beperkt. Door de op deze slag volgende nederlaag in de [[slag bij Jemmingen]] leverde de overwinning geen strategisch voordeel op. De overwinnaars van de slag bij Heiligerlee werden bij [[Jemgum]] grotendeels in de pan gehakt. Graaf Lodewijk kon op het laatste moment ontkomen door de [[Eems]] over te zwemmen, om zo terug te keren bij zijn beginpunt [[Emden (Nedersaksen)|Emden]]. Het veroverde gebied was zeer tijdelijk in handen van Willem van Oranje geweest, de aanval op [[Groningen (stad)|Groningen]] was mislukt, zijn broer Adolf was gesneuveld en van zijn leger was zo goed als niets meer over.
 
De dood van Adolf van Nassau in het 4e couplet van het [[Wilhelmus]] gememoreerd:
:''Graef Adolff is ghebleven, In Vriesland in den slaech''.
 
De herinnering aan de slag kreeg pas vorm in de negentiende eeuw, toen in 1826 een eerste eenvoudige gedenknaald (obelisk) werd geplaatst. In 1868 kregen de herdenkingen een meer nationale invulling. In [[1873]] werd het huidige [[Graaf Adolfmonument]] door koning [[Willem III der Nederlanden|Willem III]] onthuld. In [[Heiligerlee]] is tegenwoordig een museum over de [[geschiedenis]] van de slag.
 
In de sokkel van het monument zijn de volgende teksten geschreven:
:''25 mei 1568 De eerste zege in de Tachtigjarige Worsteling voor de vrijheid der Nederlanden.''
:''Graaf Adolf van Nassau bleef in den roemrijken slag.''
:''25 mei 1868 Door het nageslacht den vaderen gewijd.''
 
De betinking fan de slach krige pas foar yn de [[19e ieu]], yn 1826 waard in ienfâldige betinknulle (obelisk) pleatse. Yn 1868 krige de wertinkingen in mear nasjonaal karakter. Yn [[1873]] waard it hjoeddeistige [[Greve Adolfmonumint]] troch kening [[Willem III fan Hollân|Willem III]] ûntbleate. Tsjintwurdich is yn [[Heiligerlee]] in museum oer de [[skiednis]] fan de slach.
Het monument en het parkje waarin het zich bevindt zijn eigendom van de Staat ([[Rijksgebouwendienst]]).
 
== Sjoch ek ==
*[[OranjesSlach eersteby invasieJemmingen]]
*[[Slag by Jemmingen]]
 
 
19.909

bewurkings