Ferskil tusken ferzjes fan "Samoerai"

Gjin feroaring yn grutte ,  8 jier lyn
stred
(→‎Skiednis: noch wat oersett wurk dien, hat ien ferjitten)
(stred)
[[Ofbyld:Samurai with sword.jpg|thumb|right|200px|Harnaste samûray mei swurd en dolk. Makke troch de Britske fotograaf [[Felice Beato]] yn Japan begjin jierren 1860.]]
[[Ofbyld:KofunCuirass.jpg|thumb|200px|right|Samoeraibepantsering út it [[Kofuntiidrk]].]]
'''Samûray''' (侍 of soms 士) is de term dêr't yn it eardere Japan oarnaris in lid fan krigersklasse mei oantsjutteoantsjutten waard. De besjutting fan it wurdtwurd is '''Hy dy tsjinnet'''. Fan de 12e ieu oant de lette 19e ieu wiene de Samûray de wapene troepen fan Japan.
 
== Skiednis ==
De samûrayklasse is ûntstien ûnder de [[Heianperioade]], mar dêrfoar binne ek al inkele spoaren fan harren te finen. De samûrayklasse soe ûnder oare ynfierd wurde ûnder de [[taika]]-herfoarming troch keizer [[Tenji]].
 
Yn it iere Heiantiidrek hawwe inkele aadlike famyljes, wêrûnder de [[Fujiwara (famylje)|Fujiwara]] spesjale troepen oprjochte om harren machtsposysjes feilich te stellen. Ek waarden dy troepen troch keizer [[Kammu]] ynsetten om it lân helpehelpen teby it ferienigenferienigjen en opstannen del te slaan. Dy samûraykrigers omskreaune harsels as folgers fan it paad fan de kriich, oftewol de [[Bushido]]. Wat ynhâlde dat it swurd de sylsiel fan in samûray wie. In samûray moast dat altyd by him dragendrage as syn foarnaamste wapen. It moast mei respekt behandele wurde. In swurd kwytrekkekwytreitsje waard as in skande beskôge en der hawwe guons west dy't dêrfoar [[seppuku]] (ek wol bekend as harakiry, 切腹) plige. It goed mei it swurd omgean kinne, hiet [[ken-jutsu]]. Mei jiu-jiutsu en oare feardichheden is ken-jitsu ûnderdiel fan [[budo]], de Japanske kriichskeunsten.
 
De samûray yn eardere tiden wienen net allinnich bedreaun yn it fjochtsjen mei wapens lykas it swurd, mar hja bekwamen har ek yn selsferdigening sûnder gebrûk fan wapens, lykas it [[jiujitsu]]. In samûray moast himsels ek sûnder wapens rêde kinne. Ek kalligrafy en ikebana, it blomskikken wienenwiene feardichheden dy't sy behearskenbehearskje moasten.
 
Yn de rin fan de tiid waarden de samûray troch bannen mei aadlike famyljes en it keizerlik hof machtich genôch om sels in oerheid te foarmjen. De macht fan regionale klens naam ûnder harren tafersjoch ta. Nei de [[Gempei-oarloch]] waard [[Minamoto no Yoritomo]] de earste [[Shogun]] fan Japan en fan dat stuit ôf wienen de befelhawwers yn it lân samûray. Yn [[1192]] rjochte [[Seii Taishogun]] it [[Kamakura-shogunaat]] op.
 
Fan in samûray waard ferwachte dat er op de hichte wie fan de kultuer en skriuwe koenenkoe. Ferskate samûrayklens hawwe tsjin elkoar fochten ûnder it tiidrek fan it Kamakura- en [[Ashikaga-shogunaat]]. Yn de 13e ieu kaam it [[Zen]]-boedisme yn swang ûnder de samûray, en ûnder ynfloed dêrtroch ûntstie de samûrayeigenskip gjin eangst te hawwehawwen foar de dea of it deadzjen fan tsjinstanners. De samûray ýtút dy tiid stienen bekend as de elite-krigers fan Japan. Twaris slagge sy dêryn, mei help troch inkele natoereleminten as in [[orkaan|tyfoan]] en tongerbuien, in Mongoalske ynvaazje ôf te slaan, nettsjinsteande dat sy mei folle minder wienen as harren tsjinstanner.
 
UnYn de 15e en 16e ieu naam it tal kriichstechniekenkriichstechniken fan de samûrai bot ta. Sa waard in foar fan ynfantery ynfierd, neamd [[ashigaru]]. De komst fan Jeropeanen nei Japan soarge foar de yntroduksje fan nije wapens as de [[haakbus]].
 
Under it [[Tokugawa-shogunaat]] hawwe de samûray stadich oanstadichoan harren militêre funksje ferlern. Op de ein fan dat tiidrek wiene de de samûray in soartsoarte fan amtners wurden, dêr't harren [[swurd (wapen)|swurden]] inkeld noch in seremonjeleseremoanjele funksjes ferfolden.
 
By de herfoarmingen fan de [[Meiji-restauraasje]] oan de ein fan de 19e ieu, waard de klasse fan samûray ôfskaafdôfskaft en in nij leger oprjochte nei westersk foarbyld.
It dragen fan in samûray-swurd of [[katana]] waard doe ferbean. Net alle samûray leiden harren dêr samar by del, wat late ta in tal wapene opstandenopstannen tsjin de nije oerheid. De grutste dêrfan wie de [[Satsuma-opstân]].
 
== Myten en gerochten ==
Mei troch de ferhalen dy't guons út it westen oer de samûray fertelden hat binne de wersterske wrâld faak in fertekene byld ûntstean fan de samûray. Hoewol't in soad samûray yndied bûn wiene oan in earekoade, hawwe der genôch samûray west dy't net sa bot loyaal wienenwiene as de ferhalen ús leauwe doggelitte wolle. In foarbyld hjirfan is [[Akechi Mitsuhide]].<ref>Mark Ravina, The Last Samurai — The Life and Battles of Saigō Takamori, John Wiley & Sons, 2004.</ref>
 
== Ferneamde samûray ==
 
== Samûray yn media ==
Foar in protte film- en tillevyzjemeitsjerstillevyzjemakkers hawwe de samûray as ynspiraasjeboarne tsjinne. Inkele films oer samûray of basearre op de samûraykultuer binne:
 
=== Histoarysk ===
56.977

bewurkings