Ferskil tusken ferzjes fan "Marten Toonder"

3.536 bytes lytser ,  8 jier lyn
gjin bewurkingsgearfetting
L (r2.7.1) (Bot - derby: nl:Marten Toonder)
Yn [[1935]] troude hy met Alfine Kornélie Dick, in buorfamke út syn jeugd, dy't as as [[Phiny Dick]] sels ek strips tekene en skreaun hat; ek hat sy Marten holpen om teksten te betinken foar syn strip.
[[Ofbyld:ToonderMonument.jpg|thumb|Toonder-monumint Rotterdam]]
Marten rjochtet [[Toonder Studio's]] op, in bedriuw dat films en reklame produsearret. Yn [[1964]] ferhuzet hy mei syn frou nei [[Greystones]], yn IerlandIerlân, om him folslein oan it striptekenje te weidzjen. Hij bemerkte tot zijn verbazing dat hetit Ierske Ierselânskip landschaphiel ergbot leek op dat wat hij al jaren in zijn Bommel-strips had getekend.
 
Phiny overleedferstjert inyn [[1990]], enseis injierren letter yn [[1996]] trouwdetroude Toonder opnieuwopnij, metmei de [[componistkomponist]]e [[Tera de Marez Oyens]], diedy't laterdatselde datjier jaar overleedoerleid. SindsdienSûnttiid woondewenne hijhy weerwer inyn NederlandNederlân, en wel inyn hetit [[Rosa Spier Huis]] te Laren.
De stad Rotterdam heeft hem de [[Wolfert van Borselenpenning]] toegekend.
 
Toonder ferstjert op 93-jierrige leeftyd yn syn sliep.
Phiny overleed in [[1990]], en in [[1996]] trouwde Toonder opnieuw, met de [[componist]]e [[Tera de Marez Oyens]], die later dat jaar overleed. Sindsdien woonde hij weer in Nederland, en wel in het [[Rosa Spier Huis]] te Laren.
 
== WerkenWurken ==
Toonder overleed op 93-jarige leeftijd in zijn slaap.<ref>http://www.novatv.nl/page/detail/uitzendingen/3605</ref>
Yn [[1938]] ferskynt yn in Sweedske krante foar it earst in strip fan him. Yn de oarloch ([[1941]]) ferskine yn [[De Telegraaf]] de striprige dêr't it meast bekend troch wurden is, mei as haadpersoanen Tom Poes en Olivier B. Bommel. De strips hawwe in eigen, karakteristyk formaat: ien bledside tekst mei in paginabrede band fan plaatsjes derboppen, gjin tekstballonnen. Dêrtroch wurdt de oandacht fan de plaatsjes net ôfleit troch tekstballonnen en krijt de tekst in eigen libben. Dat wie in twingende eask fan destiids haadredakteur J.C. Fraenkel fan de Telegraaf. Yn totaal binne der 177 Bommelferhalen as striproman ferskinen, dy't letter meardere kearen opnij útbrocht binne yn boekvorm. Dêrneist binne ek ferhalen ferskenen as gewoane strip yn ûnder oare stripwykblêd [[Donald Duck (wykblêd)|Donald Duck]]. Dy ferhalen wienen lykwols foar it grutste parte skreaun troch meiwurkers en wurde dêrom meastentiids net rekkene by it echte Toonder-wurk rekkene.
 
De bestebêste verhalenferhalen kenmerkenûnderskiede zichhar doortroch subtielesubtile humor en een min of meermear verborgenferburgen maatschappijkritiekmaatskippijkrityk (bijvoorbeeldbygelyks inyn de verhalenferhalen ''De BovenbazenBoppebazen'', ''"Het monster Trotteldrom"'', ''"Het huilen van Urgje"'', ''"Het nieuwe denken"'' en ''"De bevrijding van Sollidee"''). OokEk kennenhawwe zede eenferhalen bijzonderin taalgebruikbysûnder taalgebrûk. WoordenWurden alsas ''"denkraam"'' en ''minkukel"minkuke"l'' werdenwaarden ookek buitenbûten de strips vanfan Toonder bekend.
== Werken ==
[[Bestand:ToonderMonumentDetail.jpg|thumb|left|Toonder-monument Rotterdam (detail)]]
In [[1938]] verscheen in een Zweedse krant voor het eerst een strip van hem. Vanaf [[1941]] verschenen in [[De Telegraaf]] de zogeheten [[striproman]]s die Toonder het meest bekend hebben gemaakt, met als hoofdpersonen Tom Poes en Olivier B. Bommel. De striproman heeft een eigen, karakteristiek formaat: een bladzijde tekst met een paginabrede band van plaatjes erboven, geen tekstballonnen. Hierdoor wordt de aandacht bij de plaatjes niet afgeleid door tekstballonnen en krijgt de tekst een eigen leven. Dit was een dwingende eis van toenmalig hoofdredacteur J.C. Fraenkel van de Telegraaf.<ref>Volgens [[Umberto Eco]] in zijn roman [[De mysterieuze vlam van koningin Loana]], pagina 215, was het vervangen van tekstballonnen door ondertiteling staand Duits beleid als onderdeel van de oorlog tussen [[Duitsland]] en de [[Verenigde Staten|USA]].</ref> Er zijn 177 Bommelverhalen als striproman verschenen, later meerdere keren opnieuw uitgebracht in boekvorm. Ze worden meestal aangeduid met de term "dagbladstrips", zie [[Bommelsaga]]. Daarnaast zijn ook verhalen verschenen als gewone strip in onder andere stripweekblad [[Donald Duck (weekblad)|Donald Duck]]. Deze waren echter grotendeels door medewerkers geschreven en worden daarom meestal niet tot het echte Toonder-werk gerekend.
 
EenIn aantaloantal vanfan de BommelverhalenBommelferhalen zijnbinne alsek as tekenfilm uitgebracht,útbrocht. Lykwols maarwiene dezedy warenfilms nietnet ergbot succesvolsuksesfol. De tekenfilms haddenhawwe welwol de grollen, maarmar misten de subtieleresubtilere humor die uitdy't de verhalenferhalen spreektwol útazemje. Een uitzondering is deDe film ''[["Als je begrijpt wat ik bedoel]]"''. Dezeis filmlykwols kreegin eenútsûndering dêrop. Dy film complimentkrige vanfan [[Walt Disney Studio Entertainment|Walt Disney]] en [[Warner Bros. Pictures|Warner Bros.]] in komplimint.
De beste verhalen kenmerken zich door subtiele humor en een min of meer verborgen maatschappijkritiek (bijvoorbeeld in de verhalen ''De Bovenbazen'', ''Het monster Trotteldrom'', ''Het huilen van Urgje'', ''Het nieuwe denken'' en ''De bevrijding van Sollidee''). Ook kennen ze een bijzonder taalgebruik. Woorden als ''denkraam'' en ''minkukel'' werden ook buiten de strips van Toonder bekend.
 
Oare stripferhaleriges fan Toonder binne:
In [[Oisterwijk (plaats)|Oisterwijk]] heeft van 1955 tot 1959 een miniatuur-Rommeldam bestaan waaraan ook Toonder heeft meegewerkt, zie [[Rommeldam]].
* de ferhalen van ''Panda''
* ''[[Koning Hollewijn]]''; en
* ''[[Kappie (Toonder)|Kappie]]''.
 
In desimber [[2005]] ferskine it boek (mei dvd) ''"De Tao van Toonder"'' fan [[Frank van Hartingsveld]] by útjouwerij [[Panda (útjouwerij)|Panda]], dy't ek dwaande it folsleine wurk fan him út te jaan. Yn dat boek wurdt de libbensfilosofy fan Toonder útein setten oan de hân fan útspraken yn ynterviews. Nei in ferskil oer auteursrjochten waard yn 2006 troch in rjochterlik ferbod de ferkeap ferbean.
Een aantal van de Bommelverhalen zijn als tekenfilm uitgebracht, maar deze waren niet erg succesvol. De tekenfilms hadden wel de grollen, maar misten de subtielere humor die uit de verhalen spreekt. Een uitzondering is de film ''[[Als je begrijpt wat ik bedoel]]''. Deze film kreeg een compliment van [[Walt Disney Studio Entertainment|Walt Disney]] en [[Warner Bros. Pictures|Warner Bros.]]
 
In decemberdesimber [[2007]] verscheenferskine eenin studiestúdzje naarnei occulteokkulte invloedenynfloeden inyn hetit werkwurk vanfan Toonder, ''"Heer Bommel en het para-abnormale, over de magie in de Bommelsaga"'', vanfan de handhân vanfan [[Willem Venerius]]. De schrijverskriuwer kreegkrige hiervoordêrfoar meiwurking fan Eiso Toonder, de medewerkingsoan vanfan EisoMarten Toonder. .
Andere series van stripverhalen van Toonder zijn:
* de verhalen van ''[[Panda (strip)|Panda]]'' en zijn tegenspeler, de gentleman-oplichter [[Joris Goedbloed]];
* ''[[Koning Hollewijn]]''; en
* ''[[Kappie (Toonder)|Kappie]]''.
 
== Earbetoan ==
In december [[2005]] verscheen het boek (met dvd) ''De Tao van Toonder'' van [[Frank van Hartingsveld]] bij uitgeverij [[Panda (uitgeverij)|Panda]], die ook zijn volledige werk aan het uitbrengen is. In dit boek wordt de levensfilosofie van Toonder uiteen gezet aan de hand van zijn uitspraken in interviews. Na een geschil over auteursrechten werd in 2006 een rechterlijk verkoopverbod van kracht voor ''De Tao van Toonder''.
InYn [[1992]] ontvingûntfong Toonder de [[TollensprijsTollenspriis]] voorfoar zijnsyn helehiele oeuvre.
 
Yn [[2009]] waard de [[Marten Toonderpriis]] ynsteld, in ûnderskieding foar striptekeners dy't in bydrage levere hawwe oan de Nederlânske kultuer.
In december [[2007]] verscheen een studie naar occulte invloeden in het werk van Toonder, ''Heer Bommel en het para-abnormale, over de magie in de Bommelsaga'', van de hand van [[Willem Venerius]]. De schrijver kreeg hiervoor de medewerking van Eiso Toonder.
 
== Toonder yn it Frysk ==
==Taal==
[[Bestand:WOF Marten Toonder.jpg|thumb|Toonders handafdrukken in de [[Walk of Fame Europe|Walk of Fame]] te [[Rotterdam]]]]
Veel van de zegswijzen uit de verhalen zijn deel geworden van de [[Nederlands]]e taal.
 
Enkele van de meest gebruikte [[neologisme]]n zijn: ''[[bovenbaas]],'' ''[[denkraam]],'' ''[[grootgrutter]],'' ''[[minkukel]],'' ''[[onderknuppel]],'' en ''[[zielknijper]]''. Nieuwe uitdrukkingen zijn onder andere:
* ''kommer en kwel''
* ''als je begrijpt wat ik bedoel''
* ''een eenvoudige doch voedzame maaltijd''
* ''verzin een list!''
 
== Eerbetoon ==
In [[1992]] ontving Toonder de [[Tollensprijs]] voor zijn hele oeuvre.
 
Op 2 mei 2002 werd het standbeeld [[Ode aan Marten Toonder]] onthuld op het [[Binnenrotte]]plein in [[Rotterdam]] naast het [[Station Rotterdam Blaak|Station Blaak]] aldaar.<ref>[http://www.comicbase.nl/nieuws.php?ID=115&openmaand=200201 Comicbase.nl: Rotterdam eert Toonder met monument]</ref> Het [[brons|bronzen]] en [[terrazzo (materiaal)|granito]] beeld is 6 meter hoog en werd ontworpen door kunstenaarsgroep de [[Artoonisten]].
 
In [[2009]] werd de [[Marten Toonderprijs]] ingesteld, een onderscheiding voor een [[striptekenaar]] die een bijdrage heeft geleverd aan de Nederlandse cultuur. De prijs wordt jaarlijks in maart uitgereikt en bestaat uit een geldprijs van 25.000 euro.
 
== Toonderjaar 2012 ==
 
Het jaar 2012 gaat de boeken in als het "Toonderjaar". Het gehele jaar herdenken we dat het honderd jaar geleden is dat hij werd geboren. Ter gelegenheid van het Toonderjaar is op 21 januari 2012 een nieuwe oorspronkelijke Bommelmusical in première gegaan in het oude Luxor Theater te [[Rotterdam]], Toonders geboortestad, onder de naam: 'De Nieuwe IJstijd'. Dit muzikale stripverhaal is geproduceerd en uitgebracht door [[Opus One]], het Amsterdamse theatergezelschap dat in 1998 haar 10-jarig jubileum vierde met De Trullenhoedster, een ander Bommelavontuur uit het rijke oeuvre van Marten Toonder. <ref> http://www.toonderjaar.nl/musical/</ref> [[Beatrix der Nederlanden|Koningin Beatrix]] was daarbij aanwezig. <ref> http://www.telegraaf.nl/filmenuitgaan/podium/11208673/__Koningin_bij_premire_Toonder-musical__.html</ref> <ref>http://www.rtl.nl/(/actueel/rtlboulevard/entertainment/)/components/actueel/rtlboulevard/2012/01_januari/entertainment/ijstijd_premiere_beatrix_premiere.xml</ref>
 
De stripdagen op 10 en 11 maart stonden geheel in het teken van de biograaf van heer Bommel, Tom Poes en vele andere stripfiguren staan.<ref>http://www.toondercompagnie.nl/nieuws/stripdagen-2012-in-teken-van-toonder/ </ref>
 
Het [[Nederlands Stripmuseum]] in Groningen heeft van 24 april tot en met 30 september een speciale expositie gewijd aan Marten Toonders bekendste creaties onder de titel: Waarom is Bommel een beer? Het antwoord op die vraag wordt gegeven door bioloog [[Midas Dekkers]].
 
 
 
== Zie ook ==
* [[Toonder Studio's]]
 
 
 
{{Referenties}}
 
{{DEFAULTSORT:Toonder, Marten}}
[[CategorieKategory:Nederlands Nederlandsk stripauteur]]
[[Categorie:Avonturen van Tom Poes]]
[[Categorie:Marten Toonder]]
[[Categorie:Nederlands schrijver]]
[[Categorie:Nederlands stripauteur]]
[[Categorie:Nederlands tekenaar]]
 
[[de:Marten Toonder]]
19.909

bewurkings