Ferskil tusken ferzjes fan "Septuaginta"

7.197 bytes lytser ,  7 jier lyn
oan tekst wurke
(oan wurke)
(oan tekst wurke)
 
== Joadske fisy ==
De origineleorizjinele rabbynske Septuagint befettet neffens JoadseJoadske bronnenboarnen slechtsallinnich de eersteearste vijffiif boeken vanfan Mozes, ([[Genesis (boek)|Genesis]], [[ExodusEksodus (boek)|ExodusEksodus]], [[LeviticusLevitikus]], [[Numeri]] en [[Deuteronomium]]), terwijlwylst de christelijkekristlike bronnenboarnen bewerensizze dat de rabbijnenrabbinen de gehele Tenach infolslein yn hetit GrieksGryksk hebbenoersetten vertaaldhawwe. OndertussenÛnderwilens hebbenhawwe dezelfdedeselde 72 rabbijnenrabbinen inyn Talmoedtraktaat Megilla 9a en 9b vermeldfermeld dat vijftienfyftsien passagespassaazjes vanfan hunharren Septuagint-vertalingoersetting eenien op eenien naastnjonken de origineleorizjinele HebreeuwseHebrieuske versiefersy gelegdlein kunnenwurden wordenkinne. De vijftien zijn:
{|
|
*Gen. 1:1
*Gen. 1:26
*Gen. 2:2
*Gen. 5:2
*Gen. 11:7
|
*Gen. 18:12
*Gen. 49:6
*Ex. 4:20
*Ex. 12:40
*Ex. 24:5
|
*Ex. 24:11
*Lev. 11:6
*Num. 16:15
*Deut. 4:19
*Deut. 17:3
|}
 
InYn eenin tweedetwadde pogingbesiking om, na een niet succesvolle poging 61 jaar eerder, de [[Thora|Torah]] in het Grieks te vertalen, verzamelde de [[Ptolemaeën|Grieks-Egyptische koning]] Ptolemaeus II 72 rabbijnen en plaatste hen in 72 afzonderlijke ruimten. Zijn opdracht was dat iedere rabbijn een vertaling van de [[Thora|Torah]] in het Grieks aan hem moest leveren.
 
Op de achtste van de maand [[Teweet]] van [[Joodse kalender|Joodse jaar]] 3515 (246 v.Chr.) werden 72 versies geleverd, met inbegrip van identieke veranderingen op 13 plaatsen (waar zij ieder van mening waren dat een letterlijke vertaling een corruptie van de ware betekenis van [[Thora|Torah]] zou vormen). De traditie wil dat alle vertalingen identiek bleken, terwijl men nog wel stiekem onafhankelijk bepaalde veranderingen in de vertaling aangebracht zou hebben. Deze Griekse vertalingen werden ''Septuagint'' („van de zeventig”) genoemd.
 
TijdensUnder it tiidrek fan de TalmoedischeTalmoeden periodekrige werdmen hetspyt makenfoar vanit demeitsjen vertalingfan betreurdde oersetting, zodatsadat de JoodseJoadske datum 8 Teweet eenin vastendagfastendei werdwaard.
 
=== Konflikten tusken Joaden en kristenen ===
 
=== Gebrûk, oersetting, gesach ===
VanafSûnt de tweede[[2e eeuwieu]] werdwaard inyn hetit Westen gebruikgemaaktgebrûk makke vanfan allerleialderlei LatijnseLatynske vertalingenoersettings, de [[Vetus Latina]]. DitDat zullenhawwe wat hetit OudeAlde TestamentTestamint betreftoanbelanget vertalingenoersettings vanwest fan de LXX geweest zijn. VanTusken 390 totoant 405 werktewurke [[Hiëronymus vanfan Stridon]] in opdracht vanfoar [[paus Damasus I]] aanoan de officiëleoffisjele LatijnseLatynske [[VulgataFulgata]]. HiervoorDêrfoar vertaaldehat hijhy hetit OudeAlde TestamentTestamint uitstreekrjocht hetoerset Hebreeuwsút it Hebrieusk. VanFan de doortroch hemhim [[Apocriefen van"Deuterokanoniken" het Oude Testament|deuterocanoniekeneamde boeken]] genoemderevisearre boekenhy de reviseerdeal hijbesteande deoersetting bestaandeyn Latijnseit vertalingLatyn metmei behulphelp vanfan hetit GriekseGrykske origineelorizjineel inyn de LXX. InYn de VulgaatFulgaat zettesette hijhy de boeken, enkeleop uitzonderingenin inkele daargelatenútsûndering, inyn de volgordefolchoarde vanfan de LXX, diedy't afwijkt vanfan de joodsejoadske yndieling indelingôfwykt.
 
TegenwoordigTsjintwurdich is de LXX de standaardtekststanderttekst voorfoar de [[OostersEastersk-orthodoxeOrtodokse Kerken|Oosters-orthodoxe KerkTsjerke]].
Bijbelvertalingen van het OT maken gebruik van de Masoretische grondtekst en alleen in twijfelgevallen van de LXX en andere oude vertalingen.
 
* Geschiedenis van de intertestamentaire periode: met name de boeken van de Makkabeeën zijn, met [[Flavius Josefus]], de belangrijkste informatiebron over deze periode.
 
== Moderne útjefte==
Onder redactie van prof. dr. Alfred Rahlfs, 1935, 1979, [[Deutsche Bibelgesellschaft]]. Met kritisch apparaat. ISBN 3-438-05121-4
Deze bevat de volgende boeken:
 
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|-
! width="60pt" align="center"|Boek
! width="60pt" align="center"|Gezag<sup>a</sup>
! width=”60pt” align=”center”| Oorspronkelijke taal
! width="60pt" align="center"| Gevonden<sup>b</sup>
! width="60pt" align="center"| Officiële grondtekst<sup>c</sup>
! width="60pt" align="center"|Genre MT
! width=”60pt” align=”center”| Genre LXX
! width="60pt" align="center"| Datering<sup>d</sup>
! width="60pt" align="center"| vertaald in Grieks<sup>e</sup>
|-
|[[Genesis (boek)|Genesis]]<br>[[Exodus (boek)|Exodus]]<br>[[Leviticus]]<br>[[Numeri]]<br>[[Deuteronomium]]||Canoniek||[[Hebreeuws]]||Synagoge||[[Masoretische tekst]]||Torah||Hist.- en ''wet''boeken||Begonnen: 1000-586 v.Chr.; eindredactie 515 v.Chr.||250 v.Chr.
|-
|[[Jozua (boek)|Jozua]]||Canoniek||Hebreeuws||Synagoge||MT||Vroege profeten||Historisch||6e eeuw definitieve vorm|| 200 v.Chr.
|-
|[[Richteren]]||Canoniek||Hebreeuws||Synagoge||MT||Vroege profeten||Historisch||6e eeuw definitieve vorm||200 v.Chr.
|-
|[[Ruth (boek)|Ruth]]||Canoniek||Hebreeuws||Synagoge||MT||Geschriften (feestrollen)||Historisch||6e eeuw definitieve vorm||150 v.Chr.
|-
|[[I en II Samuël]]||Canoniek||Hebreeuws||Synagoge||MT||Vroege profeten||Historisch||6e eeuw definitieve vorm||200 v.Chr.
|-
|[[I en II Koningen]]||Canoniek||Hebreeuws||Synagoge||MT||Vroege profeten||Historisch||960-562 v.Chr.||200 v.Chr.
|-
|[[I en II Kronieken]]||Canoniek||Hebreeuws||Synagoge||MT||Geschriften||Historisch||Vierde eeuw v.Chr.||150 v.Chr.
|-
|1=3 Ezra<sup>f</sup>||Apocrief||Grieks||LXX-handschriften|| || || || 165 v.Chr.<ref>Bijbelse Encyclopedie Kok</ref>||
|-
|2 Ezra (Ezra Nehemia) <sup>g</sup> ||Canoniek||Aramees en Hebreeuws||Synagoge||MT||Geschriften||Historisch ||vierde eeuw v.Chr.||150 v.Chr.
|-
|[[Ester (boek)|Ester]]||Canoniek + Deuterocanoniek||c:Hebreeuws; dc:Grieks||Hebreeuws uit synagoge, Grieks uit LXX.||MT en LXX|| Geschriften (feestrol)||Historisch||Hebreeuwse deel: derde, tweede eeuw v.Chr.|| Griekse hoofdstukken 78, 77 v.Chr.
|-
|[[Judith (boek)|Judit]]||Deuterocanoniek||Hebreeuws origineel verloren gegaan.||LXX-handschriften||LXX||||"Historisch"||ca 100 v.Chr.||
|-
|[[Tobit]]||Deuterocanoniek||Aram. en Hebr. fragmenten zijn tussen de Dode-Zeerollen gevonden.||LXX-handschriften||LXX||||''Historisch'' (Legende)||225-175 v.Chr.||
|-
|[[I Makkabeeën]]||Deuterocanoniek||Hebreeuws origineel is verloren gegaan||LXX-handschriften||LXX||||Historisch|| 125 v.Chr.||
|-
|[[II Makkabeeën]]||Deuterocanoniek||Grieks||LXX-handschriften||LXX||||Historisch||ca 50 v.Chr.||
|-
|[[III Makkabeeën]]||Apocrief||Grieks||LXX-handschriften|| || ||Geschiedenis uit 220 v.Chr.||100-70 v.Chr.||
|-
|[[IV Makkabeeën]]||Apocrief||Grieks||LXX-handschriften||||||Filosofisch werk||Grieks||
|-
|[[Psalmen|Psalm 1-150]]||Canoniek||Hebreeuws||Synagoge||MT||Geschriften||Liederen, poëzie||Vanaf koningentijd tot 200 v.Chr.||150 v.Chr.
|-
|[[Psalm 151]]||Apocrief||Hebreeuws||[[Dode-Zeerollen]]|| ||Lied, poëzie||||
|-
|[[Oden (Bijbel)|Oden]]<sup>g</sup>|| inhoud is canoniek, deuterocanoniek of Nieuwtestamentisch.||afhankelijk van de herkomst||||||liederen||
|-
|[[Spreuken]]||Canoniek||Hebreeuws||Synagoge||MT||Geschriften; Wijsheidsliteratuur||Wijsheidsliteratuur||Eindredactie ballingschap; oud materiaal van eeuwen her.||150 v.Chr.
|-
|[[Prediker (boek)|Prediker]]||Canoniek||Hebreeuws||Synagoge||MT||Geschriften; wijsheidsliteratuur; feestrollen||Wijsheidsliteratuur||Na de ballingschap.||150 v.Chr.
|-
|[[Hooglied]]||Canoniek||Hebreeuws||Synagoge||MT||Geschriften; feestrol||Allegorisch opgevatte liefdespoëzie; Wijsheidsliteratuur||500-400 v.Chr||150 v.Chr.
|-
|[[Job (boek)|Job]]||Canoniek||Hebreeuws||Synagoge||MT||Geschriften; Wijsheidsliteratuur;||Wijsheidsliteratuur||Oudste gedeelten mogelijk 1000 v.Chr. |Eindredactie 500-200 v.Chr.||150 v.Chr.
|-
|[[De wijsheid van Salomo]]||Deuterocanoniek||Grieks||LXX-handschriften||LXX||||Wijsheidsliteratuur||50 v.Chr. – 30 AD||
|-
|[[De Wijsheid van Jezus Sirach]]||deuterocanoniek||Hebreeuws||[[genizah]] te Caïro; in [[Massada]] Dode-Zeerollen ||Gezaghebbend is LXX-tekst||||[[Wijsheidsliteratuur]]|| ca 180 v.Chr.|| 132 v.Chr.
|-
|[[Psalmen van Salomo (pseudepigraaf)|Psalmen van Salomo]]||apocrief||Grieks
|LXX-handschriften||||||18 psalmen||50 v.Chr.
|-
|Twaalf profeten<sup>h</sup>||canoniek||Hebreeuws||Synagoge||MT||Latere profeten||Kleine profeten vanwege de omvang)||Tussen 7e en 5e eeuw v.Chr.||200 v.Chr.
|-
|[[Jesaja (boek)|Jesaja]]||canoniek||Hebreeuws||Synagoge; Grotten van Qumran!||MT||Latere profeten||Grote profeet||8e - 5e eenw v.Chr.|200 v.Chr.
|-
|[[Jeremia (boek)]]||Canoniek||Hebreeuws||Synagoge||MT||Latere profeten||Grote profeten|| 605 v.Chr. eerste gedicteerd; eindredactie 450??||200 v.Chr.
|-
|[[Baruch]]||Deuterocanoniek||Hebreeuws; in ieder geval deels||Neen||LXX||||Wijsheidsliteratuur||||2e - 1e eeuw v.Chr.
|-
|[[Klaagliederen]]||Canoniek||Hebreeuws||Synagoge||MT||Geschriften, een van de feest(vast)rollen||Poëtische boeken,||Ca 580 v.Chr.||150 v.Chr?
|-
|[[Brief van Jeremia]]||Deuterocanoniek||Onduidelijk||Fragmenten Dode-Zeerollen||LXX in de Vulgaat = Baruch 6)||||Satire||tussen 165 - 100 v.Chr.||
|-
|[[Ezechiël (boek)|Ezechiël]]||Canoniek||Hebreeuws||Synagoge||MT||Latere proreet||Grote profeten||593-571 v.Chr.||200 v.Chr.
|-
|[[Daniël (boek)|Daniël]]||Canoniek||Hebreeuws / Aramees||Synagoge||MT||Geschrift||Profeet||200-150 v.Chr.||100 v.Chr.
|-
|[[Toevoegingen bij Daniël]]||Deuterocanoniek||Grieks||LXX-handschriften||LXX|||||||||100 v.Chr.
|-
|}
<small>
<sup>a</sup>:Canoniek: alom geaccepteerd; deuterocanoniek: afgewezen door protestanten; Apocrief: afgewezen door Roomskatholieke kerk en protestant
<sup>b</sup> Van sommige boeken zijn er delen van de oorspronkelijke tekst bewaard gebleven. DeLXX zelf is natuurlijk altijd Grieks. Bedoeld is de herkomst van de gevolgde tekst in de standaard vertaald wordt. Voor de canonieke boeken is dat de Masoretische tekst die in de synagoge in gebruik is, voor de deuterocanonieke boeken zijn dat de handschriften van de LXX.
<sup>c</sup> Van de deuterocanonieke boeken is de LXX grondtekst, en niet het origineel
<sup>d</sup> Voor zover te vinden worden hier de jaartallen gegeven zoals de NBV-studiebijbel 2008 ISBN 978-90-6539-329-6. Rechtzinnige protestanten en evangelische christenen zullen het hier niet altijd mee eens zijn.
<sup>e</sup> In LXX 1 Ezra, in Vulgaat 3 Ezra.
<sup>f</sup> In LXX 2 Ezra = Ezra-Nehemia; in Vulgaat 1 Ezra=Ezra, 2 EZra= Nehemia; 4 Ezra is een Latijns geschrift, dus geen LXX.
<sup>g</sup> met o.a gebed van Manasse
<sup>h</sup> LXX andere onderlinge volgorde dan in NBV: Hosea, Amos, Micha, Joël, Obadja, Jona, Nahum, Habbakuk, Zeefanja, Haggai, Zacharia Maleachi
</small>
 
== Sjoch ek ==
19.909

bewurkings