Ferskil tusken ferzjes fan "Aleksander II fan Ruslân"

L (r2.7.1) (Bot - derby: id:Aleksandr II dari Rusia)
(→‎Bewâld: wurk)
 
== Bewâld ==
Tsaar Nikolaj I stoar [[2 maart]] [[1855]] sadat Alexander de nije Tsaar fan Ruslân en gruthartoch fan Finlân waard. It earste jier fan syn regear hie er it drok mei [[Krimoarloch]] dy't syn heit mei úteinset wie. DezeDy oorlogkriich werdwaard inyn [[1856]] beëindigdeinige metmei de [[Frede fan Parys (1856)|Frede fan Parys]], wat hetbetsjutte verliezendat vanRuslân de oorlogferliezer door Rusland betekendewie. Hij kwam aan veler wens tot hervormingen tegemoet: hij verleende in 1856 gratie aan de [[Desimbristenopstân|desimbristen]] en schafteskafte inyn 1861 de [[liifeigenskip]] vanfan de boeren afôf waardoor hij in Rusland bekendstaat als de "befrijder fan Ruslân". Dit was echter vooral uit economische overwegingen gedaan. Alexander wilde namelijk een grote klasse onafhankelijke en zelfstandige boeren creëren en daarnaast een groep mensen die zou kunnen instaan voor de industriëleyndustriële behoeftesferlet die Rusland had. Ook voerde hij een zeker gemeentelijk en gewestelijk zelfbestuur in door instelling van de [[zemstvo]]'s, al werden die enkel toegelaten in de centrale delen van het land omdat Alexander vreesde dat ze de separatistische ideeën in de grensgebieden zouden versterken. Daarnaast verbeterde hij de rechtspraak, matigde de pers sensuer en verkortte in 1859 de [[tsjinstplicht]] in het leger van 25 jaar totoant 15 jaarjier.
 
Hy sette feroarings troch yn it [[ûnderwiis]]. Tanksy him waarden yn de jierren sechtich fan de 19e ieu nije universiteiten oprjochten. Nettsjinsteande syn herfoarmingen yn it ûnderwiis bleau it [[analfabetisme]] yn Ruslân relatyf sjoen heech (sa. 80%). Tusken [[1867]] en [[1869]] fierde hy tsjerklike herfoarmingen troch. De oplieding fan de geastliken waard ferbettere en it oartal oantal prysters waard weromdynwerombrocht. De ''tsaar-befrijder'' makke in ein oan willekeur fan de [[burokrasy]] en de polysje. Sa feroare Ruslân stadichoan fan in plysjesteat yn in [[rjochtssteat]] neffens Europeesk model.
 
Nei de twadde Poalske opstân yn [[1863]], dy't hy hurdhandich delslagge, waar syn polityk behâldender. Under syn bewâld hat Ruslân in grutte gebiedsútwreiding trochmakke, benammen yn Aazje. De tsaar betwong de opstannige stammen op 'e [[Kaukasus]]. Syn belyd wie wie út en troch tsjinstridich, sadat de konservativen him te liberaal fûn, wylst de liberalen him wer te konservatyf fûn. De toenemende aanslagen van de [[nihilisme (politike streaming)|nihilisten]] beantwurde Aleksander mei hurde politiemaatregelen. Teffens echter liet hij een soort constitutie met vertegenwoordiging van de zemstvo's bij de regering ontwerpen. De dag waarop hij dit plan had goedgekeurd, werd hij na zes mislukte aanslagen het slachtoffer van een bomaanslag door de revolutionaire [[Narodnaja Volja]]. Hij was zwaargewond, bloedde hevig en overleed na een kwartier. Hij werd opgevolgd door zijn meer behoudende zoon [[Aleksander III fan Ruslân|Aleksander III]], die aanwezig was bij het overlijden van Aleksander II. Dy [[moard]] hie fan gefolgen dat de nije tsaar it plan foar de nije konstitúsje ferskuorde.