Ferskil tusken ferzjes fan "Oergongsritueel"

L
red hiele side
L (Ieneach fan 'e Esk moved page Oergongsrituëlen yn natoerreligys to Oergongsrituëlen: litte wy it in bytsje algemiener stelle)
L (red hiele side)
'''Oergongsrituëlen''', of '''inisjaasjeriten'',' binne tigeseremoanjes algemiendy't byde folkenoergong fan in [[minske]] fan dy'te iene nei de oare status oanjouwe of fiere. Se hawwe sawol maatskiplike as [[natoerreligysreligy|religieuze]] oanhingjebetsjutting, en binne hjoed oan 'e dei benammen noch tige algemien by [[natoerreligyen|natoerfolk]]en. Yn 'e meast foarkommende foarm binne it [[ritueel|rituëlen]] dy'tdy’t it folwoeksen wurden fan jonges en/of famkes en harren opnimming as folwoeksenen yn 'e maatskippij fan 'e groep, klen[[klan]], [[stamme]] of it [[folk]] oanjouwe. Faak omfettet sa'n ritueel in pynlike behanneling dy't harren selsbehearsking op 'e proef stelt, lykas [[besnijenis]], [[tatoeaazje|lichems- of gesichtstatoeëarring]] of it fyljen fan 'e tosken. Subtilere proeven besteane ek, lykas op eigen manneboet jins earste jacht ta in goed ein bringe moatte of jins earste [[menstruaasje]] yn folsleine ôfsûndering trochbringe moatte.
 
==Neiere beskriuwing==
Faak omfet dat ritueel in pynlike behanneling dy't harren selsbehearsking op 'e proef stelt, lykas [[besnijenis]], lichems- of gesichtstatoeëarring of it fyljen fan 'e tosken, mar subtilere proeven besteane ek, lykas allinne jins earste jacht ta in goed ein bringe moatte of jins earste menstruaasje yn folsleine ôfsûndering trochbringe moatte.
Inisjaasjeriten komme ek foar by oergongen tusken oare stadia fan it libben, lykas by berte, houliksfollûking, deaferstjerren, of de oergong fan kriger ta stamâldste. Soms wurde se ek tapast by besikings, lykas sykte, ûnfruchtberens of natoerrampen. By guon folken binne der fierders noch oergongsrituëlen by it lid wurden fan in geheim genoatskip, lykas de ''Ogboni'' by de [[YorubaJorûba (folk)|Jorûba]] fan súdwestlik [[Nigearia]] en súdlik [[Benyn]], itde ''[[Mohawk-Krigersgenoatskip Warrior Society]]'' by de [[MohawkMohauk (folk)|Mohauk]] fan súdeastlik [[Kanada]] en de noardeastlike [[Feriene Steaten fan Amearika|Feriene Steaten]], en de ''Mau-Mau'' by de [[KikuyuKikûjû (folk)|Kikûjû]] fan westlik [[Kenia]], dy'tdy’t sa'nsa’n grutte rol spile hat yn 'e‘e Keniaanske ûnôfhinklikensstriid. Boppedat komme inisjaasjeriten frijwol altyd foar oan it begjin fan in wurkpaad as [[sjamaan]]. Yn 'e Westerske kultuer besteane se, sûnder de godstsjinstige konnotaasjes, noch fuort yn foarm fan 'e [[ûntgriening]]s fan bygelyks studinteferienings.
 
In goed foarbyld fan in oergongsritueel komt foar by de [[MaasaiMasai (folk)|Masai]] fan súdlik [[Kenia]] en noardlik [[Tanzania]]. [[Maasai]]Masai-jonges geane yn har libben nammentlik troch in oantal stadia, dy'tdy’t bûn binne oan âlderdom: jonge, jong kriger, âlder kriger, jong stamâldste, bestjoerend stamâldste. De earste fan 'e oergongen tusken dy stadia, dus fan jonge nei jong kriger, wurdt oanjûn troch in besnijenisrite. Sa’n rituële besnijenis komt trouwens by in protte [[Afrika]]anske folken foar. Sa is it by de [[Dogon (folk)|Dogon]], fan súdlik [[Maly]], de earste stap nei de status fan folwoeksen man, dy’t jonges ûndergeane as se tsien oant tolve jier âld binne. By de Dogon bart soks by in groepsseremoanje dy’t mar ienris yn 'e trije jier plakfynt.
Inisjaasjeriten komme ek foar by oergongen tusken oare stadia fan it libben, lykas by berte, houliksfollûking, dea, of de oergong fan kriger ta stamâldste. Soms wurde se ek tapast by besikings, lykas sykte, ûnfruchtberens of natoerrampen. By guon folken binne der fierders noch oergongsrituëlen by it lid wurden fan in geheim genoatskip, lykas de ''Ogboni'' by de [[Yoruba]] fan súdwestlik [[Nigearia]] en súdlik [[Benyn]], it [[Mohawk-Krigersgenoatskip]] by de [[Mohawk]] fan súdeastlik [[Kanada]] en de noardeastlike [[Feriene Steaten fan Amearika|Feriene Steaten]], en de ''Mau-Mau'' by de [[Kikuyu]] fan westlik [[Kenia]] dy't sa'n grutte rol spile hat yn 'e Keniaanske ûnôfhinklikensstriid. Boppedat komme inisjaasjeriten frijwol altyd foar oan it begjin fan in wurkpaad as [[sjamaan]].
 
In oar goed foarbyld fan oergongsrituëlen binnefoarmje de praktiken sa't dy yn it prekristlike [[Fidzjy]], yn 'e [[Stille Súdsee]], útfierd waarden. By dy inisjaasjeriten waarden de jonges besnijd en de famkes tatoeëarre. DatlêsteDat lêste ritueel waard de ''veiqia'' neamd en besloech de pynlike en oanhâldende tatoeëarring oer in langere perioade fan tiid fan 'e ''skamlippen'' en de skamstreek mei in blauswarte kleurstof en gebrûkmeitsjend fan in skerpe stikel en in hammerke. It waard útfierd tusken de âlder fan sân jier en de puberteit, en as it klear wie, waard in famke as folwoeksen beskôge. Men leaude dat de beskermdemoanen fan 'e geastewrâld eltse geast fan in ferstoarne oerfâleoerfalle soenen en ynspektearje atoft hy of sy wol besnien of tattoeëarre wie. As der wat net yn 'e oarderynoarder wie, koe men in straf ferwachtsje dy'tdy’t útinoarrûnútinoar rûn fan in flink pak op 'ewan hûdbruien oant it ta pulp slein en opfretten wurden troch de goaden. Besoarge famyljeleden en freonen besochten yn it gefal fan in ûnferwachtse dea dêrom faak de geasten te mislieden troch in jonge nei syn dea noch te besnijen of troch in famke neptatoeaazjes op 'e hûd te tekenjen.
Oergongsrituëlen hawwe sawol maatskiplike as religieuze betsjutting. Yn 'e Westerske kultuer komme se, sûnder de godstsjinstige konnotaasjes, noch foar yn foarm fan 'e ûntgrienings fan bygelyks studinteferienings.
 
In goed foarbyld fan in oergongsritueel komt foar by de [[Maasai]] fan súdlik Kenia en noardlik [[Tanzania]]. [[Maasai]]-jonges geane yn har libben nammentlik troch in oantal stadia, dy't bûn binne oan âlderdom: jonge, jong kriger, âlder kriger, jong stamâldste, bestjoerend stamâldste. De earste fan 'e oergongen tusken dy stadia, dus fan jonge nei jong kriger, wurdt oanjûn troch in besnijenisrite.
 
In oar goed foarbyld fan oergongsrituëlen binne de praktiken sa't dy yn it prekristlike [[Fidzjy]], yn 'e [[Stille Súdsee]], útfierd waarden. By dy inisjaasjeriten waarden de jonges besnijd en de famkes tatoeëarre. Datlêste ritueel waard de ''veiqia'' neamd en besloech de pynlike en oanhâldende tatoeëarring oer in langere perioade fan tiid fan 'e skamlippen en de skamstreek mei in blauswarte kleurstof en gebrûkmeitsjend fan in skerpe stikel en in hammerke. It waard útfierd tusken de âlder fan sân jier en de puberteit en as it klear wie, waard in famke as folwoeksen beskôge. Men leaude dat de beskermdemoanen fan 'e geastewrâld eltse geast fan in ferstoarne oerfâle soenen en ynspektearje at hy of sy wol besnien of tattoeëarre wie. As der wat net yn 'e oarder wie, koe men in straf ferwachtsje dy't útinoarrûn fan in flink pak op 'e hûd oant it ta pulp slein en opfretten wurden troch de goaden. Besoarge famyljeleden en freonen besochten yn gefal fan in ûnferwachtse dea dêrom faak de geasten te mislieden troch in jonge nei syn dea noch te besnijen of troch in famke neptatoeaazjes op 'e hûd te tekenjen.
 
== Sjoch ek ==
* [[Deaderituëlen yn natoerreligysnatoerreligyen]]
 
{{boarnen|boarnefernijing=
== Boarnen ==
*{{Aut|Bertholet, A. Bertholet en Campenhausen, H. Freiherr von Campenhausen}}, ''Van Goor’s Encyclopedisch Woordenboek der Godsdiensten'', De Haach, 1970.
*{{Aut|Bowker, J. Bowker}}, ''Een wereldWereld van religiesReligies'', Kampen, 1999.
*{{Aut|Collins, R.}}, ûnder redaksje fan, ''Indianen - De oorspronkelijkeOorspronkelijke bewonersBewoners van Noord-Amerika'', ûnder redaksje fan F. Collins, Amsterdam, 1995.
*{{Aut|Eliade, M. Eliade en Coulião, I.P. Couliao}}, ''Wereldreligies in kaartKaart gebrachtGebracht'', Utert, 1992.
* ''Die Religion in Geschichte und Gegenwart - Handwörterbuch für Theologie und Religionswissenschaft'', Tübingen, 1957-1962.
*{{Aut|Else, D.}}, et al., ''West Africa'', Hawthorn, 1999.
* M. Eliade en I.P. Couliao, ''Wereldreligies in kaart gebracht'', Utert, 1992.
*{{Aut|Fitzpatrick, DM. Else en oaren}}, ''WestTanzania, Zanzibar & AfricaPemba'', Hawthorn, 1999.
*{{Aut|Fletcher, M.; FitzpatrickFinlay, ''Tanzania,H. Zanzibaren &Crowther, PembaG.}}, ''Kenya'', Hawthorn, 19992000.
* M. Fletcher{{Aut|Jones, HR. Finlay en GPinheiro, L. Crowther}}, ''KenyaFiji'', Hawthorn, 20001997.
* —, ''Die Religion in Geschichte und Gegenwart - Handwörterbuch für Theologie und Religionswissenschaft'', Tübingen, 1957-1962.
* R. Jones en L. Pinheiro, ''Fiji'', Hawthorn, 1997.
*{{Aut|Wouters, H. Wouters}}, ''Volken en Stammen - Noord-Amerika'', Amsterdam, 1974.
}}
 
{{DEFAULTSORT:Oergongsrituelen}}
[[Kategory:Natoerreligy]]
[[Kategory:Religy]]
[[Kategory:Maatskippij]]