Ferskil tusken ferzjes fan "Kiuw"

25 bytes lytser ,  6 jier lyn
omstavere 2015
L (Yn 'e Wâlden moved page Kieu to Kiuw over redirect: stavering foar 2015)
(omstavere 2015)
[[File:Tuna Gills in Situ 01.jpg|right|thumb|250px|De kieuwenkiuwen fan in (slachte) [[tonyn]], fan efteren sjoen.]]
In '''kieu''' (of '''kiuw''') is ien fan in pear gelikense [[orgaan|organen]] om mei te [[sykheljen]], dy't foarkomme by in protte [[bisten]] dy't yn it [[wetter]] libje. De funksje fan dizze organen, dy't ornaris fuort efter de [[kop]] oan wjerskanten fan it lichem sitte, is om oploste [[soerstof]] oan wetter te ûntlûken en der [[koalstofdiokside]] oan ôf te jaan. Dêrmei binne se it ekwifalint by wetterdieren foar [[longen]] by lândieren. KieuwenKiuwen binne it bekendst fan [[fisken]], mar ek oare wetterdieren hawwe se, lykas beskate [[ynsekten]], guon [[lidpoatigen]] ([[krabben]], [[kreeften]], [[garnalen]]) en de [[larve|larvale]] stadia fan [[amfibyen]]. De kieuwenkiuwen fan guon fan sokke bisten, lykas de [[hearemytkreeft]] (''Pagurus bernhardus''), hawwe har sa ûntjûn dat der ek op it droegedrûge mei azeme wurde kin, op betingst dat se fochtich holden wurde.
[[File:LarveKamsalamander.JPG|thumb|left|250px|In [[kikkertfiskje]] fan 'e [[kjimsalamander]], mei útwindige kieuwenkiuwen.]]
 
KieuwenKiuwen lizze efter de saneamde [[kieuspjaltkiuwspjalt]]en en wurde min ofte mear droegendrûgen troch de [[kieubôgekiuwbôge]]n. Dat binne heakfoarmige struktueren fan [[bonke]] (by [[bienfiskeftigen]] en [[amfibyen]]) of fan [[kreakbien]] (by [[kreakbienfisken]]) dy't yn 'e wand tusken de kieuspjaltenkiuwspjalten lizze. Histoarysk hawwe har út sokke kieubôgenkiuwbôgen de earste [[kaak|kaken]] fan libbene [[organisme]]n ûntwikkele. Eltse kieubôgekiuwbôge draacht in stikmannich (soms wol in pear hûndert) opinoar steapele [[kieuplaatsjekiuwplaatsje]]s, en elts kieuplaatsjekiuwplaatsje draacht wer in grut tal [[sekundêr kieuplaatsjekiuwplaatsje|sekundêre kieuplaatsjeskiuwplaatsjes]]. Wetter dat út 'e [[kieuholtekiuwholte]] wei troch de kieuspjaltenkiuwspjalten parse wurdt, streamt sadwaande troch de tusken de sekundêre kieuplaatsjeskiuwplaatsjes leine kanaaltsjes. De [[mikroskopy]]ske struktuer fan 'e kieuwenkiuwen hat op dy manear in tige grut oerflakgebiet dêr't it soerstofrike wetter yn nau kontakt komt mei it soerstofearme bloed.
 
Oan 'e binnenkant fan 'e kieuwenkiuwen sitte de [[kieuseefkiuwseef|kieusevenkiuwseven]], dy't der by de measte fisken en oare bisten mei kieuwenkiuwen foar soargje dat de kieukiuw net skansearre rekket troch smoargens en oar yn it wetter omdriuwkeljend materiaal. Sokke kieusevenkiuwseven wurkje dus likernôch itselde as de [[noashier|noashierkes]] by bisten mei [[long]]en. By [[plankton]]itende fisken is de kieuseefkiuwseef tige fyn. Sokke fisken nimme allegeduerigen fia de [[bek]] wetter yn, dat se troch de kieuwenkiuwen wer nei bûten ta pompe, folle mear as dat se behoefte oan soerstof hawwe. Dêrby giet it har der om dat it plankton, dêr't se fan libje, efter de kieusevenkiuwseven hingjen bliuwt. U.m. de grutste libbene fisk, de [[walfiskhaai]] (''Rhincodon typus''), is sa'n planktonfretter.
 
{{boarnen|boarnefernijing=
10.424

bewurkings