Ferskil tusken ferzjes fan "Dyami Millarson"

stikje red, alfêst
(stikje red, alfêst)
'''Dyami Millarson''' ([[Driebergen-Rijsenburg]], [[19 maaie]] [[1994]]) is in Fryske talenkennertalekenner<ref>[https://www.omropfryslan.nl/nijs/889242-hylpersk-skiermuntseagersk-en-aastersk-selsstannige-talen-foar-max-planck-institut ''Hylpersk, Skiermûntseagersk en Aastersk selsstannige talen foar Max Planck Institut'', op: ''[[Omrop Fryslân]]'', 2 juny 2019.]</ref>, talenbloggertaleblogger<ref>[https://frieschdagblad.nl/2018/8/11/talenfan-dyami-millarson-leert-in-zeven-weken-schiermonnikoogs-dialect ''Talenfan Dyami Millarson leert in zeven weken Schiermonnikoogs dialect'', yn: it ''[[Frysk Deiblêd]]'', 11 augustus 2018.]</ref>, talenredder'talerêder'<ref>[https://www.trouw.nl/cultuur-media/spreekt-u-al-aasters-schiermonnikoogs-of-hielpes-dankzij-dyami-millarson-25-zijn-het-nu-zelfstandige-talen~bf99e210/ ''Spreekt u al Aasters, Schiermonnikoogs of Hielpes? Dankzij Dyami Millarson (25) zijn het nu zelfstandige talen'', yn: ''[[Trouw]]'', 2 juny 2019.]</ref>, filantroop<ref>[https://www.ad.nl/video/kanalen/roelmaalderink~c298/series/roel-in-de-regio~s501/fries-talenwonder-redt-lokale-streektalen~p90499 ''Fries talenwonder redt lokale talen'', yn: it ''[[Algemien Deiblêd]]'', 10 july 2019.]</ref> <ref>[https://www.metronieuws.nl/in-het-nieuws/2019/06/dyami-25-wil-uitstervende-talen-redden ''Dyami (25) wil uitstervende talen redden'', yn: de ''[[Metro]]'', 12 juny 2019.]</ref> en mediapersonaazje <ref>[https://www.sbs6.nl/programmas/man-bijt-hond/videos/nd2vHCNZO6n/man-bijt-hond/ ''Aflevering 24'', yn: ''[[Man bijt hond]]'', 26 septimber 2019.]</ref> <ref>[https://www.nporadio1.nl/langs-de-lijn-en-omstreken/onderwerpen/503723-de-redder-van-streektalen-dyami-millarson ''De redder van streektalen Dyami Millarson'', yn: ''[[Langs de Lijn En Omstreken]]'', 5 juny 2019.]</ref> dy't út Ljouwert/Fryslân komt. Hy set him yn foar it [[Frysk]], it [[Hylpersk]], it [[Aastersk]] en it [[Skiermûntseagersk]] dy't er yn koarte tiid eigen makke hie. Hy wurket dêrfoar tegearreop mei syn maten [[Ken Ho]] út Hongkong en [[Giovanni Pinto]] út Itaalje. Dyami syn freon Ken Ho helle alleal it nijs yn 2016 om't er suver Hollânsk en Frysk prate koe. Dyami jout gjin antwurd op de fraach hoefolle talen er prate kin. <ref>[https://www.nporadio1.nl/langs-de-lijn-en-omstreken/onderwerpen/503723-de-redder-van-streektalen-dyami-millarson ''De redder van streektalen Dyami Millarson'', yn: ''[[Langs de Lijn En Omstreken]]'', 5 juny 2019.]</ref> <ref>[https://www.ad.nl/video/kanalen/roelmaalderink~c298/series/roel-in-de-regio~s501/fries-talenwonder-redt-lokale-streektalen~p90499 ''Fries talenwonder redt lokale talen'', yn: it ''[[Algemien Deiblêd]]'', 10 july 2019.]</ref> Hy is yn elts gefal in foarbyld fan Fryske [[meartaligens]]. Regelmjittich ferskine der artikels fan Ken Ho en Dyami yn en oer ferskate Fryske talen op it blôchbloch ''Operation X''
 
== Libben ==
 
Dyami is opwoeksen yn Driebergen-Rijsenburg. Hy hat ek in jier yn Nij-Seelân west. Syn namme en efternamme binne warskynlik fan Ingelske ôfkomst. It is net bekind wat syn memmetaal is, mar sa't it bliken docht oan 'e skiednis fan syn blôch, behearsket er it Ingelsk tige goed en skriuwt er faak Ingelsk. Syn earste artikels yn it argyf op syn blôch binne perfekt Ingelsk en dit besterket it besteande fermoeden dat er fan hûs út Ingelsktalich is. Hy hat in dúdlike útspraak yn it Hollânsk en sprekt eltse letter út. <ref>[https://www.nporadio1.nl/langs-de-lijn-en-omstreken/onderwerpen/503723-de-redder-van-streektalen-dyami-millarson ''De redder van streektalen Dyami Millarson'', yn: ''[[Langs de Lijn En Omstreken]]'', 5 juny 2019.]</ref> Yn 2009-2010 kaam er yn Ljouwert te wenjen doe't er 15 jier âld wie en makke dêr kennis mei Fryslân en de Fryske kultuer. Dêr ûntstie doe de belangstelling foar de minderheidstalen om him hinne.<ref>[https://www.metronieuws.nl/in-het-nieuws/2019/06/dyami-25-wil-uitstervende-talen-redden ''Dyami (25) wil uitstervende talen redden'', yn: ''[[Metro]]'', 12 juny 2019.]</ref>
It duorre oant 2016 ear't er de Fryske taal learde yn gearwurking mei Ken Ho. Hja kundigen doedestiids yn in filmpje op YouTube oan dat se de taal tegearre leare soene. It is net fermeld hoelang't Dyami yn 2016 oer it Frysk learen die, mar it mei oannommen wurde dat er der ûngefear sa lang - of miskien koarter want yn 2018 learde er de talen tige fluch - oer die as Ken Ho want Dyami koe yn 2016 ek Frysk prate en hie dit nei eigen sizzen tegearre mei him leard, alhoewol't dit net te hearren wie yn 'e media mar er liet wol sjen dat er it Frysk maklik ferstean koe.<ref>[https://www.omropfryslan.nl/utstjoering/muzyk-yn-bedriuw-fan-19-septimber-2016-0900 ''Ken Ho yn it Frysk'', op: ''[[Omrop Fryslân]]'', 19 septimber 2016.]</ref> Wêrom't er doe gjin Frysk spriek yn 'e media is net bekind, mar hy like doe mear in fertolkjende rol te hawwen foar syn stúdzjefreon Ken Ho. Ken Ho, dy't yndertiden in taalgoeroe neamd waard en in soart ambassadeur foar it Frysk, koe Frysk yn 2016 tige goed ferstean en sprekke. Mooglik kaam dit troch help fan Dyami. Ut in fraachpetear mei Omrop Max op 20 septimber 2016 docht bliken dat Dyami de learmaster fan Ken Ho wie foar de Fryske taal en warskynlik ek it Hollânsk, om't Ken Ho suver Hollânsk sprekke koe doe't harren oankundigingsfilmpje op YouTube mei de titel "Endangered language learning challenge - Learning Frisian within 3 months (Eng Sub)" publisearre wie.
 
Yn in fraachpetear mei Roel Maalderink yn it [[Tresoar]] op 10 july 2019 bliek dat Dyami in deade Germaanske taal aktyf behearsket, nammentlik it [[Goatysk]]. Dyami krige Latyn en Gryksk op skoalle. Yn in fraachpetear mei Metro yn 2019 waard it dúdlik dat syn leafde foar talen opwekt wie troch dy deade talen. Syn blôch docht bliken dat er it Latyn ek skriuwe kin. Ken Ho en Giovanni Pinto learde him kennekennen troch it Latyn, en sa kaam it dat hja harren ynsetteynsetten foar Fryske talen.<ref>[https://m.youtube.com/watch?v=eDqBbGJdjh8 ''Sinees Ken Ho leart yn trije moanne Frysk!'', op: ''[[YouTube]]'', 19 septimber 2016.]</ref> Dyami en syn maten litte in grut besef fan taalstjerte sjen yn al har mediaferskiningen en dit komt warskynlikwierskynlik troch harren kennis fan deade talen. Sa seit Dyami yn in fraachpetear mei Laura van der Zee dat er it Skiermûntseagersk foar de taaldea besparje woe <ref>[https://www.eilauners.nl/eilander-taal/ 'De Eilander taal'', op: ''Eilauners''.]</ref> en hy hat ek op oare wizen sein dat er net wol dat talen stjerre. Wat de ynfloed fan it Latyn en oare deade talen west hat op him en syn maten is lykwols net hielendal dúdlik, en wurdt hooplik yn oare fraachpetearen mear ûndersocht.
 
Dyami learde yn 2018 foar syn jierdei it Aastersk. Richard van der Veen koe deroer befêstigje dat er it Aastersk doedestiids, yn elts gefal op skrift, goed yn 'e macht hie. Yn in fraachpetear mei Felix Meurders en Dolf Jansen op 8 juny 2019 waard dúdlik dat er it Aastersk goed ferstean kin. Hy hat ferskillende stikjes yn it Aastersk skreaun dy't werom te finen binne op syn blôchbloch
 
Dyami learde yn 2018 it Skiermûntseagersk mei syn ynternasjonale freonengroepfreonegroep. It wie harren doel om de taal wer ''cool'' te meitsjen. De Telegraaf gie mei harren nei it eilân ta en die ferslach dat se de taal sa goed as de lêste sprekkers yn 'e macht hiene, alhoewol't se net earder op it eilân west hiene. De eilanners seine sels dat hja op it eilân bliuwe meiemochten, om't hja wol echte eilanners liken. Dyami hat in mearke mei de titel "Trooi reuzen op ús eilaun" skreaun. Op 26 septimber 2019 ferskynde er foar Jeropeeske Dei fan 'e Talen as "talendokter" opyn it telefyzjeprogramma ''Man Bijt Hond'' en learde er it Skiermûntseagersk oan minsken op strjitte (it wie te hearren dat er it Skiermûntseagersk goed yn 'e macht hie). Hy sei oan it ein fan it clipje dat de dei in sukses wie.<br>
Yn septimber 2019 waarden Dyami en Ken Ho yn Hylpen as "taalhelden" ûnthelle. De Hylpers wiene blydbot ferrast dat it duo him yn 'e Hylper taal ferdjiptferdjippe hie. Dyami joech oan dat de taalsituaasje yn Hylpen slimmer wie as er oarspronklik tocht hie. Hy woe net dat de taal fan Hylpen lykas dy fan Molkwar útstjerre soe. Hy foege dêroan ta dat it Hylpersk it lêste oerbliuwsel wie fan it meast argayske Frysk út 'e regio. Ut it ûndersyk fan Dyami en Ken Ho yn 2018 docht bliken dat it Hylpersk in tige behâldend taal is. 
 
Dyami en syn freon Ken Ho jouwe in protte om útspraak by it learen fan talen. Hja seine yn 2018 tsjin de [[Ljouwerter Krante]]: "De klanken, dy binne it wichtichst. Wy jouwe in protte om útspraak." Dyami hat Ken Ho holpen by it learen fan Hollânske útspraak.<ref>[https://www.nporadio1.nl/langs-de-lijn-en-omstreken/onderwerpen/503723-de-redder-van-streektalen-dyami-millarson ''De redder van streektalen Dyami Millarson'', yn: ''[[Langs de Lijn En Omstreken]]'', 5 juny 2019.]</ref> Hja leare talen fierders mei lêsboeken, grammatica's en wurdlisten. De freonen tinke dat harren wize fan learen in foarbyld wêze kin foar it taalûnderwiis.<ref>[https://www.lc.nl/friesland/Hindeloopen-omarmt-Chinees-Ken-Hoen-en-Leeuwarder-Dyami-Millarson-omdat-ze-het-Hylpers-leerden-23804718.html ''Hindeloopen omarmt Chinees Ken Hoen en Leeuwarder Dyami Millarson - omdat ze het Hylpers leerden'', yn: ''[[Ljouwerter Krante]]'', 13 novimber 2018.]</ref> Om't de hiele groep fan freonen talen fluch leare kin, hawwe se warskynlik in metoade ûntwikkele om fluch talen mei te learen. Wat dit krekt ynhâldt is lykwols net dúdlik.
 
Ein 2018 seine Dyami en Ken Ho dat se mei Operation X trochgean soene en dat se dêr in stichting foar gearwurking tusken mienskippen fan minderheidstalen yn binnen- en bûtenlân fan makkemeitsje soene. Dyami wist dat der oare sokke ynstellingen binne, wylst er dit as reden joech foar it oprjochtenoprjochtsjen fan in stichting: "Mar wy wurkje oars. Wy leare de talen sels en wurde sa sels de brêge dy't talen meiïnoar ferbynt. Wy binne de ienigen yn 'e skiednis dy't njonken it Frysk, Hollânsk en Ingelsk it Aastersk, Skiermûntseagersk en Hylpersk behearskje." Mei dat lêste bedoelt er warskynlik Ken Ho en himsels, want Giovanni waard, alteast neffens de media, net belutsen by de taalútdagingen mei it Aastersk en Hylpersk. It artikel fan 'e Metro út 2019 seit nammentlik ek dat Giovanni him rjochtet op it Skiermûntseagersk.
 
Yn 2019 helle Dyami alle nijs om't de trije talen, dy't er yn 2018 leard hie tegearre mei syn maten, erkend wiene as selsstannige talen troch Glottolog. By de Fryske Akademy wie earder yn itselde jier it wurdboek fan in Hylpersk útkommen, mar as dialekt. Dyami joech yn syn fraachpetear mei Metro oan dat it einliks nuver is dat minderheidstalen (lykas it Hylpersk) dialekten neame wurde, want "alle talen hiene kompleet eigen systemen en grammatica's". Dit slacht warskynlik op de taalkundige opfetting dat "a language is a dialect with an army and navy", d.w.s. it ferskil tusken taal en dialekt hat te dwaan mei macht. Dyami sei ek yn in fraachpetear mei Henk van Steeg en Robbert Meeder: "Dialekt wurdt te pas en te ûnpas brûkt. Dat fyn ik einliks wol spitich. [...] Men hat yn 'e folksmûle nochal de neiging dêrmei in minderweardige taal oan te tsjutten." <ref>[https://www.nporadio1.nl/langs-de-lijn-en-omstreken/onderwerpen/503723-de-redder-van-streektalen-dyami-millarson ''De redder van streektalen Dyami Millarson'', yn: ''[[Langs de Lijn En Omstreken]]'', 5 juny 2019.]</ref> Dyami hat hieltiten wer op syn blôch[[bloch]] sein dat Skiermûntseagersk, Hylpersk en it "Frysk fan Skylge" oare talen binne as it Standertfrysk. Hy skriuwt dat it learen fan al dy Westerlauwersk-Fryske talen itselde is as it learen fan frjemde talen lykas it Afrikaansk en Dútsk. Sadwaande bestudearret er it Westerlauwersk Frysk as in taalfamylje. 
 
Dyami wurdt fanwegen syn taalfeardigens en ynset foar lytse talen beskreaun as in "talenwûnder", "talenfan" en "taalfanaat", mar er is dêr sels tige nochteren oer en seit "ik soe mysels noait sa beskriuwe". Hy beskriuwt himsels as "gewoan minsk". <ref>[https://www.nporadio1.nl/langs-de-lijn-en-omstreken/onderwerpen/503723-de-redder-van-streektalen-dyami-millarson ''De redder van streektalen Dyami Millarson'', yn: ''[[Langs de Lijn En Omstreken]]'', 5 juny 2019.]</ref> Der waard sein troch Felix Meurders en Dolf Jansen dat er mear talen prate kin as Frans Timmermans, mar it is net bekind hoefolle. Op syn blôch skriuwt er Ingelsk, Latyn, Hollânsk, Frysk, Hylpersk, Aastersk, Skiermûntseagersk, Sweedsk, Grinslânsk, Dútsk, Sealterfrysk en Hilgelânsk. Ken Ho blôcht yn likefolle talen, allinnich hat er gjin Latynske artikels skreaun.
 
{{Boarnen|boarnefernijing=
{{Reflist}}
}}