Ferskil tusken ferzjes fan "Russyske Boargeroarloch"

gjin bewurkingsgearfetting
 
[[Ofbyld:CWRArticleImage.jpg|thumb|]]
De '''Russyske Boargeroarloch''' ([[Russysk]]: Гражданская война в России, ''Grazjdanskaja vojna v Rossii'') wie de [[boargeroarloch]] dy'tdy’t folge op de [[Russyske Revolúsje]]. Dy duorre offisjeel fan [[1917]] oant [[1921]], mar pas healwei de jierren 30’30 waarden de lêste opstannen ([[Basmatsjiopstân]]) stoppe.
 
== Skiednis ==
De Russyske Revolúsje hie yn 1917 de Bolsjewiken ûnder lieding fan [[Lenin]] oan de macht brocht. Se hienen mar steun fan ± 25% fan de befolking, mar wisten troch krêftich optreden dochs de macht te gripen. Ut eardere tsaristyske legers begûnen har no de Wite legers te foarmjen: antianty-kommunistyske troepen, laat troch tsaristyske generaals, wêrynwêryn’t monargisten, liberalen, [[mensjewiken]], [[Kozakken]], ekstreem-rjochts en de adel meifochten. Se stienen foar de Readen oer: [[bolsjewiken]] en [[anargisten]]. Dy lêsten foarmen in tige ûnorganisearre troep en waarden op alle plakken weromdreaun. Ek lannen de alliearden yn Ruslân om de Witen by te stean (hoewol'thoewol’t se dêr offisjeel oare redenen foar hienen).<br />
De oarloch ferrûn yn it earstoan tige min foar de Readen. De Witen namen hiel [[Sibearje]], de [[Oekraïne]], it súdeasten en it westen en noardwesten yn besit. Yn in tal lannen dy'tdy’t har ûnôfhinklik ferklearren, lykas [[Finlân]], ûntstieneûntstienen lytse boargerkrigen tusken Readen en Witen. Petrograd ([[Sint-Petersburch]]) waard út it noarden en westen wei yn de tange nomd, wylst Denikin en Koltsjak Moskou en Tsaritsin (it lettere [[Stalingrad]]) bedrigen. De Poalen namen op in stuit [[Kiev]] yn. Mar in oantal faktoaren (net folle gearwurking tusken de Witen, fierstente lytse bûtenlânske yntervinsje, it wegenwege- en spoarnet, wêrby'twêrby’t alle spoarwegen nei Moskou laten en de Readen harren troepen maklik fan it iene nei it oare front ferpleatse koenen), joech de Readen in foardiel.<br />
Ien foar ien waarden de tsjinstanners fan de readenReaden fersleinnferslein. [[Archangelsk]] foel de Readen sûnder slach of stjit yn hannen, neidat de Britten ôfsetten wienen en it ferdigenjende Wite leger útelkoar fallen wie. De Readen rukten op yn [[Sibearje]], dêr'tdêr’t de Tsjechen harren fertrek kochten mei in geheime skat fan de tsaar en de oerdracht fan admiraal Koltsjak. De Amerikanen hienen har al weromlutsen,; yn 1922 moasten de Japanners dit foarbyld folgje. Joedenitsj syn troepen waarden fan Petrograd weislein. Denikin en Wrangel waarden weromdreaun mei de Frânsen op de Krim, dêr'tdêr’t úteinlik de lêste Witen har oerjoegen. De Poalen waarden oant [[Warsjau]] weromdreaun, wêrnei'twêrnei’t se luykwolslykwols dochs noch ûnôfhinklikheid en in tige rom ôfmjitten gebiet krigen (de Readen woenen de hannen frij hawwe). [[Finlân]], [[Estlân]], [[Letlân]] en [[Litouwen]] waarden opjûn, mar Oekraïne, Armeenje, Azerbaidzjan, Georgje en Turkestan waarden wer stevich ûnder de Russyske plak brocht.
 
Tsjin begjin [[1921]] wie de oarloch winliken al troch de Readen wûn, mar de Japanners ferlieten Sibearje pas yn [[1922]], en de binnenlânske ûnrêst wie pas yn [[1924]] hielendal ûnderdrukt.
Bern fan de rekken waarden fansels de boargers. Reade en Wite terreur easken miljoenen libbens. TEkEk brutsen der hûngersneden en sykten út. En as hienen boargesr fan de Readen en Witenboargers noch net genôch te frezen hienefan de Readen en Witen, moasten se ek noch benaud wêze foar elkoar: plonderingen, moard, rôverij en sels kannibalisme waarden sinjalearre. Nei skatting binne tusken 1918 en 1923 sa'nsa’n 15 miljoen Russen omkomd.
{{Commonscat|Civil war of Russia}}
 
23

bewurkings