Dom fan Keningsbergen

De Dom fan Keningsbergen (Russysk: Кафедральный собор Кёнигсберга; Dútsk: Königsberger Dom) is in tsjerkegebou yn 'e hjoeddeisk Russyske stêd Kaliningrad. It wie de haadtsjerke fan de Dútske stêd, dy't oant it ein fan de Twadde Wrâldkriich offisjeel Königsberg hiet en ûnderdiel foarme fan East-Prusen. De yn de bakstiengotyk boude tsjerke is nei grutskalige ferneatigings yn de Twadde Wrâldkriich it meast wichtige histoaryske bouwurk fan de stêd nei de en de weropbou yn de tiid fan de Sovjet-Uny.

Domtsjerke fan Keningsbergen

Кафедральный собор Кёнигсберга Königsberger Dom

Kaliningrad 05-2017 img04 Kant Island.jpg
lokaasje
lân Flag of Russia.svg Ruslân
plak Flag of Kaliningrad.svg Keningsbergen
bysûnderheden
type bouwurk Tsjerke
boujier 1330-1380
boustyl Gotyk
webside Side fan de domtsjerke

De tsjerke wie de biskopstsjerke fan it bisdom Samland yn de krite mei deselde namme. De tsjerke stiet op it eilân (Dominsel) fan de eardere stêd Kneiphof, dy't sûnt 1726 by de stêd Keningsbergen foege waard.

SkiednisBewurkje

De foargonger fan de hjoeddeiske domtsjerke wie in lytse katedraal yn it súdeasten fan de âlde stêd Keningsbergen. Dy domtsjerke waard tusken 1297 en 1302 boud. Under biskop Johann Clare waard it beslút nommen ta de bou fan in nije, gruttere katedraal. Werner fan Orseln, grutmaster fan de Dútske Oarder, woe de katedraal op in lyts stik grûn oan it eastlike ein fan it eilân Kneiphof yn de rivier de Pregel bouwe, dêr't om 1330 hinne mei útein set waard. De tsjerke soe ynearste mei dikke muorren en ferdigeningswurken boud wurde, mar dat stjitte op ferset fan de Dútske Oarder om dy by harren boarch gjin nije fêsting ha woene. Op 13 septimber 1333 tekene de biskop de oerienkomst tusken Oarder en Tsjerke, sadat der fierder wurke koe oan de bou fan de tsjerke sûnder ferdigingsfunksje. Dy datum wurdt offisjeel as it boubegjin fan de dom beskôge.

 
De dom fan Königsberg (19e iuw)

Ear't de bou begjinne koe moasten de bouwers fanwegen de boaiem earst hûnderten iken peallen de grûn yn slaan. By de bou brûkten de bouwers dielen fan de âlde domtsjerke op 'e nij. Foar dat doel moasten der ynfrastrukturele oanpassings plakfine, lykas de oanlis fan in brêge, de Dombrücke, en de bou fan in nije poarte, de Domtor. De brêge waard nei de foltôging fan it wurk wer ôfbrutsen, mar de poarte soe noch seis iuwen stean bliuwe.

Yn 1380 wie de domtsjerke foltôge, mar oan de fresko's yn de tsjerke waard noch trochwurke oant it ein fan de 14e iuw. De oan Marije en Sint-Adalbert wijde tsjerke waard yn 1440 al ferboud. Oan wjerskanten fan de foargevel steane twa tuorren, dy't yn 1544 ôfbaarnden. Nei de brân waard allinne de súdlike toer mei in tolvehoekige opbou wer opboud. De noardlike toer waard ôfsletten mei in sealtek.

Op 27 septimber 1523 hold Johann Briesmann de earste lutherske preek yn de dom. De tsjerke krige yn 1695 in nij oargel.

Yn 1883 en tusken 1901 en 1907 waard de domtsjerke restaurearre.

FerneatigingBewurkje

Britske bombardeminten op de stêd ferneatigen yn augustus 1944 de hiele histoaryske binnenstêd fan Keningsbergen. Fan de domtsjerke gyng it hiele tek, it ynterieur en it noch besteande diel fan de Bibleteek fan Wallenrodt ferlern. Ek wichtige grêfmonuminten koene net sparre wurde. Under it kommunisme waarden de grêfmonuminten

 
De domtsjerke yn de jieren 1980

Nei it ein fan de Twadde Wrâldkriich waard it noardlike diel fan East-Prusen troch de Sovjet-Uny anneksearre. Foar in restauraasje hiene de kommunisten gjin jild oer. Mar de ruïne fan de dom bleau stean, fral ek tanksij it monumint fan Immanuel Kant. Yn 1960 waard de kulturele status fan de tsjerke erkend, al waard der fierder net in soad ûndernommen om it bouwurk foar fierder ferfal te behoedzjen. Foar it earst waard der wat yn de jierren 1970 yn it ramt fan de betinking fan it 250-jierrich jubileum fan de berte fan Immanuel Kant dien oan it opromjen fan pún. Ek de muorren waarden yn de rin fan de tiid konservearre. Spitigernôch waarden by de konservearing ek dekorative eleminten ferneatige.

Nei de fal fan it kommunisme koe der wer praat wurde oer de rekonstruksje fan de Keningsberger Dom. Sûnt 1992 sette de firma „Kafedralny Sobor“ ("De Katedraal") ûnder lieding fan Igor Odintsov útein mei in restauraasje. De lieding fan it projekt wurke gear mei it Zentrum für Handwerk und Denkmalpflege yn Fulda, dat in soad ûnderfining hie mei de restauraasje fan oare Europeeske gebouwen.

Nei in ûndersyk fan de ruïne waard oan de hân fan âlde bouplannen, foto's en tekening de tsjerke hersteld. De noardlike toer waard mei beton ferstevige en by it oanbringen fan de spits op de súdlike toer holpen sels in helikopter en de Baltyske Float.

De weropbou waard mooglik makke troch û.o. it Russyske regear, de stifting "Köningsberg", de stêd Kaliningrad en de feriening fan protestanten yn East-Prusen. In jier letter folge it setten fan it oerwurk en it ophingjen fan de fjouwer klokken yn de súdlike toer. Yn 1995 en 1996 folge de restauraasje fan it epitaaf en it grêfmonumint fan Immanuel Kant. Dêrne folge it dak, werby't fanwegen it gewicht net keazen waard foar dakpannen maar koperplaten. Yn 1998 waarden yn noardlike tuorren twa oare klokken ophongen. Yn oktober 1998 koe de domtsjerke wer iepene wurde.

Sûnt 1998 waard de bûtenkant fan de tsjerke restaurearre. Ek fûn it herstel fan de ribferwulten en de finsters plak. De rekonstruksje fan de doopkapel út 1596 waard yn 2008 ôfsletten. Nei trije jier wurk koe yn 2009 ek de rekonstruksje fan it epitaaf fan Anna en Bogusław Radziwiłł oan de noardlike muorre ôfsletten wurde. As steedhâlder hie de Litouske foarst Radziwiłł in soad dien foar de erkenning fan de grifformearde gemeente yn Keningsbergen. Ek oare epitafen binne of wurde noch restaurearre.

GebrûkBewurkje

De tsjerke wurdt as kultureel-religieus sintrum restaurearre. Yn de domtsjerke is in protestantske en in otterdokse kapel, in doopkapel, it Dommuseum, it Kantmuseum en Stedsmuseum en de romtes fan de Wallenrodtsch bibleteek. Regelmjittich wurde der tsjerketsjinsten fierd. Op 7 maaie 1995 wie der foar it earst in oekumenyske tsjinst mei protestanten, katoliken en otterdoksen. Ek wurdt de domtsjerke foar konserten brûkt.

OargelBewurkje

 
It oargel mei de 18e iuwske oargelkas

It yn 1944 ferneatige oargel waard tusken 1928 en 1929 boud troch de firma P. Furtwängler & Hammer. It wie in trijemanualich ynstrumint mei 64 registers en pneumatyke traktueren efter de oargelkas fan it barokke oargel út it begjin fan de 18e iuw.

 
Oargel

By de restauraasje fan de dom hie in rekonstruksje fan it oargel ynearsten gjin prioriteit. Pas nei't Vladimir Pûtin yn 2005 in besite brocht oan Kaliningrad, dêr't syn frou Ljûdmila berne waard, slagge it de finansiering fan de oargelbou op poaten te setten. De opdracht waard jûn oan de Dútske oargelbouwer Alexander Schuke. De tsjerke krige twa oargels, it grutte haadoargel dat op 12 en 13 jannewaris 2008 mei in feestlik konsert yn gebrûk nommen waard en in koeroargel, dat earder yn 2006 ynwijd waard. De Russyske oerheid stipe it oargelprojekt mei 4 miljoen euro. De trije chamade-registers litten harren oan alle manualen en it pedaal frij oankoppelje. De houten pipen waarden levere troch de firma Vogtländischer Orgelbau Thomas Wolf.

De mei 17 houten bylden en seis bewegende bylden fersierde oargelkas waard neffens ôfbylden fan de barokke oargelkas fan it oargel fan Johann Josua Mosengel út 1721 rekonstruearre. Der binne in pear ferskillen mei de âlde oargelkas: sa waard de Prusyske adler net op 'e nij oanbrocht mar ferfongen troch in Feniks, as symboal foar de weropbou fan de tsjerke nei de ferneatiging. Op it plak fan kening David, dy't y de tradysje fan de otterdoksy gjin bysûndere betsjutting hat, waard in Madonna opsteld. De rêchpositiven stiene eartiids yn it midden fan it oargel en ferhûzen by de rekonstruksje nei de boarstwarring tusken smei-izeren hekken sûnder histoaryske foarbylden.

It lytsere koeroargel op in sydgalerij datearret fan 2006. It hat twa manualen mei pedaal en 32 registers en in modern front.

Boarnen, noaten en referinsjesBewurkje

Boarnen, noaten en/as referinsjes:

Dizze side is alhiel of foar in part in oersetting fan de Dútsktalige Wikipedyside; sjoch foar de bewurkingsskiednis: de:Königsberger Dom