Ferskil tusken ferzjes fan "Kommodus"

16 bytes grutter ,  11 jier lyn
Hjir moat noch in soad oan dien wurde.
(Hjir moat noch in soad oan dien wurde.)
{{wurk}}
 
[[Ofbyld:0057MC.jpg|right|thumb|250px|Kommodus, Museum Capitolani]]
'''Kommodus''', folút yn it [[Latyn]]: '''Marcus Aurelius Commodus Antoninus''', ([[31 augustus]] [[161]] – [[31 desimber]] [[192]]) wie [[Romeinske keizers|keizer]] fan it [[Romeinske Ryk|Rome]] tusken [[177]] en [[192]], wêrfan trije jier tegearre mei syn heit, [[Markus Aurelius]]. Neffens de de klassike, nei alle gedachten partidige skiedskriuwerij fan de [[Historia Augusta]] - wurdt er beskôge as yn fan de minste keizers fan it [[Romeinske Ryk]]. Yn alle gefallen wie de Romeinske [[Senaat (Rome)|Senaat]] min te sprekken oer him.
 
==Skiednis==
=== Jeugd ===
Komodus wie de njoggende en ienich oerlibjende soan fan [[Markus Aurelius]] en [[Faustina de Jongere|Faustina]]. Hy waard berne yn [[Lanuvium]], [[Itaalje]] yn augustus [[161]]. Fan syn ierste jeugd ôf waard troch syn heit soarge dat er de best mooglike oplieding krige. De ferneamde arts [[Klaudius Galenus]] hie him as pasjint. Hy krige de titel ''Caesar'' doe't er fiif jier âld wie, wat betsjutte dat er fan dat stuit ôf offisjeel opfolger wie fan syn heit, dy't dêrmei ôfwike fan de tradysje sûnt keizer [[Nerva]], om in adoptyfsoan as opfolger te keazen (sjoch [[Adoptyfkeizers]]).
 
Op de leeftydâldens fan tsien jier krige Kommodus de titel ''"Germanicus"'' en op syn fjirtsjinde waard ''"princeps iuventutis"''. Yn [[175]] gie hy tegearre mei syn heit nei it easten. Sy kamen in jier letter werom yn triomf en Kommodus ûntfong de titel ''"imperator"''.
[[Ofbyld:Commodus - Cologne.jpg|thumb|right|200px|Kop fan jonge Kommodus, [[Romeinsk-Germaansk museum|Römisch-Germanisches Museum]], [[Keulen]].]]
[[Ofbyld:Kunsthistorisches Museum Vienna June 2006 024.jpg|thumb|right|200px|CommodusKommodus' buste in het [[Kunsthistorisches Museum]], [[Wenen]]. Neffens [[Herodianus]] <ref>[http://books.google.com/books?id=d7DhHGX6wZkC&pg=PA59&dq=Commodus+appearance&sig=oHNII-3un-Rs1QhDGBwxsHxh-R0 Birley sette [[Herodianus]]' beskriuwing oer fan Kommodus (A.R. Birley: Septimius Severus).]</ref> wie Kommudus wiis op syn knappe uterlik mei ljocht en krollend hier.]]
 
=== Earste jierren as keizer ===
Yn [[177]] krige Kommodus de titel [[Augustus (titel)|Augustus]] en waard dêrtroch meikeizer fan it Romeinske Ryk, tagelyk mei syn heit. Yn itselde jier troude hy mei [[Bruttia Krispina|Krispina]]. Nei de dea fan syn heit yn [[180]] krige Kommodus de folsleine macht as keizer. Syn offisjele namme waard '''Marcus Aurelius Antoninus Commodus''', mar dizze namme wurdt letter wer feroare. Sûnt [[180]] die hy syn bêst om de frede yn it Ryk te bewarjen en beëinige de ekspânsje iefan van hetit rijkryk, ingezetdêr't doorsyn zijnfoargongers voorgangersmei úteinset wiene. HijHy slootsleat vredefrede metmei Germanië[[Germaanje]] en keerdegie snelhurd terugwerom naarnei Rome waardêr't hijer zijnsyn vaderheit eerdeeare metmei de titel 'Divus' (=''vergoddelijktefergoddelikte'').
 
=== Komplot ===
Neffens de skiedskriuwers fan de tredde en fjirde ieu [[Kassius Dio]], [[Herodianus]] en de anonime skriuwer fan de [[Historia Augusta]] soe de nije keizer net beskikke oer deselde kwaliteiten hawwe as syn heit. Ek soedsoe er in protte fijânsfijannen makke hawwe troch minne kornútsjepolityk en ferkearde adviseurs. Syn suster [[Lusilla]] en syn frou [[Bruttia Krispina|Krispina]], dy't earst net mei-inoar koenen, leiden it spul by en rekken yn [[183]] belutsen by in komplot fan in kloft senatoaren om Kommodus út de wei te romjen. De saak lekte út en Lusilla waard ferbannen en eksekutearre. . Commodus''Kommodus' vijandschap met de [[Senaat (Rome)|senaat]] werd openlijk en grimmig en zijn autocratische regering zou steeds corrupter zijn geworden.'' Yn datselde jier beskuldige de keizer syn frou Krispina fan [[troubrek]] en lit har ombringe. Neffens de Romeinske boarne soe dizze beskuldiging fan in man komme dy't sels sa troubrekkend wie dat ferhalen de rûn gienen dat er in harem hie fan 300 froulju en likefolle manlju derop nei hâlde.
 
It bewâld fan Kommodus soe it keizerryk teistere hawwe en oeral brutsen protesten út, ek ûnderyn it leger. Ferskate moardoanslaggen waarden op him plige dy't allegear mislearemislearren. De korrupsje feroarsake sels in hongersneed en brocht Rome op de râne fan in boargerkriich. Boppedat bruts in [[pest (sykte)|pestepidemy]] út dy't him oer hiel Itaalje útwreide. [[Ofbyld:Empereur commode en hercule.jpg|thumb|right|200px|CommodusKommodus alsas [[Herakles (mythologiemytology)|HerculesHerkules]]. BronzenBrûnzen standbeeldstânbyld, [[Musei Capitolini]], [[Rome (stadstêd)|Rome]]]]
 
=== Terreur ===
Yn de rin fan jierren soe de waansin fan Kommodus him sa dúdlik manifestearre hawwe dat it plaachpleach wurde soe fan it Romeinske Ryk. Hy treddehannele hieltyd wreder op en om de lytste fertinkings liet er minsken ombringe. Syn terreurrezjym soe net ûnder dien hawwe foar de regearings fan [[Kaligula]], [[Nero]] (en [[Domitianus]]) en hy soe net allinnich troch de senaat, mar ek troch befolking hate wurde. Sels syn eigen adviseurs wienenwiene net feilich foar him.
 
=== Grutheidswaan ===
It omtinken foar it regear waard stadichoan minder by Kommodus as datat yn it begjin it gefal wie en hy hâlde him hieltyd faker dwaande mei syn hobbys: de jacht en gladiatorspullen. Ta grutte ôfgriis fan de senaat treddedie aader hijek zelfmei ook op alsas [[gladiator]] yn it [[sirkus (gebou)|sirkus]]. ''SZijn grootheidswaan was grenzeloos. Hij liet zichzelf identificeren en aanspreken met'' [[Herakles (mythologie)|Hercules]] en werneamde alle moannen fan it jier nei syn eigen nammen en titels ynnoemde alle maanden van het jaar naar zijn eigen namen en titels in volgorde: ''Aelius, Aurelius, Commodus, Augustus, Herculeus, Romanus, Exsuperatorius, Amazonius, Invictus, Felix, Pius''. Vooral de naam 'Amazonius', syn titel as gladiator, skeat by'' in choot bij velen in het verkeerde keelgat. Hij hernoemde het leger en vloten naar zichzelf. Yn [[192]] barne in part fan Rome ôf. Kommodus nam de gelegenheid te baat om de stad te herdopen als Colonia Commodiana.''
 
=== Ein ===
Op de ein fan syn bewâld makke Kommodus it hieltyd bonter. Sa makke Kommodus yn 192 bekend dat er by de wichtige de eveneminten dy't dat jier op it program stienen Nijjiersdei [[193]], as gladiator optrede soe om sadwaande it nije [[Consul (Rome)|consulaat]] te begjinnen. De senaat wie der sa ferûntweardige oer dat in kloft senatoren beslute dat hy ûnder gjin beding de kâns krige mocht de de plechtige tradisjonele seremoanjes te ûnthilligen. Der waard snel mar tige krekt in komplot makke om him út de wei te romjen en op âldjiersjûn waard hy troch sy byfrou Marsia fergiftige en, om der wis fan te wêzen dat hy it net oerlibbe soe, waard hy ek noch wurge troch in ynhierde atleet, Narsissus. Jûchjend ûntfong de opteine senaat it berjocht fan syn dea en spruts in ''[[damnatio memoriae]]'' (ferflokking fan syn oantins) út. Noch gjin trije jier letter waard de senaat lykwols troch keizer [[Septimius Severus]] twongen de titel 'Divus' (godlik) oan de troch har ferflokte Kommodus te jaan.
82.747

bewurkings