Haadmenu iepenje
De Romaanske talen wrâldwiid

De Romaanske talen foarmje de Súd-Jeropeeske tûke fan de Yndo-Jeropeeske taalfamylje. Tsjintwurdich wurde dizze talen troch emigraasje en kolonisaasje lykwols ek sprutsen yn in protte oare parten fan de wrâld, benammen Latynsk-Amearika.

Ynhâld

Oarsprong en ûntwikkelingBewurkje

De Romaanske talen binne de ienige noch libjende tûke fan de Italyske talen en stamje allegearre ôf fan it Latyn, de taal fan de Romeinen, dy't troch de Romeinske ekspânsje ferspriede rekke oer in grut part fan Jeropa en dat yn it westlike diel fan it Romeinske Ryk de algemiene fiertaal waard.

Hjirby moat de kanttekening makke wurde dat de Romaanske talen net streekrjocht fan it bekende Klassike Latyn ôfstamme mar fan it Fulgêr Latyn (Folkslatyn), de sprutsen foarm fan it Latyn út de âldheid. It Fulgêr Latyn foarme gjin ienheid en moat beskôge wurde as in grutte groep dialekten. Yn de rin fan de tiid waarden de ferskillen tusken dizze dialekten hieltyd grutter en it ûnderlinge fersteanberens hieltyd lytser, sadat fan om-ende-by 800 ôf sprake is fan aparte talen. De ferskillen tusken de Romaanske talen en it Latyn wurde foar in part taskreaun oan de ynfloed fan substraattalen, de talen fan troch Romeinen ûnderwurpen folken.

Taal- en kultuurgebiet yn JeropaBewurkje

 
Romaansk taalgebiet yn Jeropa.

It Romaansk taal- en kultuergebiet yn Jeropa hat him konsintrearre rûn de westlike Middellânske See (Frankryk, Itaalje, Portegal en Spanje). Mar ek yn lannen as Belgje, Lúksemboarch, Roemeenje, Moldaavje en Switserlân wurde Romaanske talen sprutsen. Dizze gebieten wienen fanâlds ek Romeinsk. Utsein Roemeenje en Moldaavje is de oerhearskende godstsjinst yn dizze lannen it Roomsk-katolike leauwen.

Italo-Westlike talen: WestlikBewurkje

Gallo-IberyskBewurkje

Gallo-RomaanskBewurkje

  • Gallo-Rhaetysk

Romaansk-IbearyskBewurkje

  • West-Ibearysk

Pyreneeske-Mozarabyske groepBewurkje

PyreneseBewurkje

MozarabyskBewurkje

Italo-Westlike Talen: Italo-DalmatyskBewurkje

Italo-Westlike Talen: SudlikeBewurkje

Eastlik Romaanske talen: EastlikBewurkje

FergelikingBewurkje

LATYN[1] FRANS ITALIAANS KATALAANSk PORTEGEESK ROEMEENSK SPAANSK PERISKAANSK FRYSK
aquam eau acqua aigua agua apă agua alqua wetter
bonum bon buono bon bom bun bueno bùn goed
decem dix dieci deu dez zece[2] diez dez tsien
ego je io jo eu eu yo jío ik
homo homme uomo home homem om hombre umbre man
horam heure ora hora hora oră hora hùra oere
solem soleil sole sol sol soare sol sol sinne

NoatenBewurkje

  1. Fan de Latyske wurden, útsein ego, is de akkusativus jûn, omdat hjirfan de Romaanske foarmen ôflaat binne.
  2. Eartiids (foar de Twadde Wrâldkriich noch) "dece" ipv zece