Damwâld

doarp yn Dantumadiel, Fryslân

Damwâld (Nederlânsk, mar ferâldere[1] en net offisjeel: Damwoude) is in doarp yn de gemeente Dantumadiel yn it noardeasten fan de provinsje Fryslân. It leit sa'n 4 kilometer súdlik fan Dokkum. Damwâld is mei likernôch 5610[2] ynwenners it grutste doarp fan de gemeente. It is dan ek it haadplak fan de gemeente.

Damwâld
Lizzing fan it doarp (grien) yn de gemeente
Lizzing fan it doarp (grien) yn de gemeente
Sifers
Ynwennertal 5610 (2018)
Polityk
Lân Nederlân
Provinsje Fryslân
Gemeente Dantumadiel
Oar
Stifting 1971
Postkoade 9104
Koördinaten 53° 17' NB, 5° 60' EL
Webside Webstee Damwâld

SkiednisBewurkje

 
Plaknammeboerd fan Damwâld

Damwâld is yn 1971 ûntstien by de gearfoeging fan Dantumawâld, Ikkerwâld en Moarrewâld. De namme DAMwâld ferwiist nei de begjinletters fan de trije eardere doarpen yn it Nederlânsk: Dantumawoude, Akkerwoude en Murmerwoude. It ferkoarte Dam bestie earder ek al en waard brûkt foar Dantumawâld. Dit is bygelyks te sjen oan de strjitnammen Damwâldsterreedsje, Damwâldster Trekwei (tsjintwurdich gewoan Trekwei) en Dammeloane.

De fúzje fan dizze trije doarpen, in yn Nederlân tige seldsum barren, hat in politike achtergrûn. Oant en mei 1881 stie it gemeentehûs fan Dantumadiel yn Rinsumageast. Fanôf 1881 sieten de grytmannen yn Moarrewâld. Dit stie de ynwenners fan De Westereen net oan. Omdat De Westereen eartiids it grutste doarp yn de gemeente wie, mienden hja rjocht op it gemeentehûs te hawwen. Dêrom waard yn 1971 besletten de trije neamde doarpen gear te foegjen ta Damwâld. Omdat de ynwenners fan Damwâld oan de nije namme wenne moasten, ha de âlde plaknammebuorden der noch in skoftke stien. Hjoed-de-dei steane dizze âlde plaknammebuorden der net mear.

DantumawâldBewurkje

De tsjerke moat om 1200 hinne boud wêze en yn 1755 ôfbrutsen. De earste boarnen skriuwe yn 1369 oer "Dointhimwalda", letter wurdt dit yn 1421 "Dontimwalda" en yn 1505 Dantumwald. Dont wiist op in hege sânrêch yn in fierder sompich feangebiet. Dizze dont rint fan Driezum en Damwâld nei Rinsumageast. Op dizze sânrêch hawwe yn de rin fan de tiid in soad foaroansteande famyljes wenne yn Dantumawâld. It docht bliken út de states en stinzen dy't hjir stienen en stean:

IkkerwâldBewurkje

Foardat it gebiet ôfgroeven waard wie de grûn geskikt foar lânbou. It doarp krige dêrtroch har namme. Mar nei de feanterij bleaun der skrale sângrûn oer. Hjir stiene ek aadlike huzen:

MoarrewâldBewurkje

It doarp is boud op de Murimma terp, en krige syn namme troch moarre nei de swarte (wiete) feangrûn dêr't letter turf fan stutsen waard. Hjir hawwe ek in soad aadlike huzen stien. Yn Moarrewâld kaam yn 1881 by de Krúswei in nij gemeentehûs te stean.

FoarsjenningsBewurkje

Damwâld hat in winkelsintrum oan de Conradi-Veenlandstrjitte, mei dêryn in twatal supermerken en noch in stikmannich oare winkels/ytgelegenheden. Neist dit winkelsintrum leit bedriuweterrein De Moarren, wêr't in stikmannich bedriuwen te finen binne. Dêrbûten binne der troch it doarp hinne noch mear winkels en bedriuwen te finen. Herberch De Krúswei is it doarpshûs fan Damwâld. Fierder hat it doarp noch in park, in sporthal en twa fuotbalklups.

BesjenswurdichhedenBewurkje

MonumintenBewurkje

It âldste diel fan de herfoarme tsjerke dy't wijd wie oan Sint-Benediktus is út de 12e iuw.

De SûkereiBewurkje

  De Wikipedy hat ek in side Kultuerhistoarysk Sintrum de Sûkerei.

De Sûkerei is in museum wêr't it libben yn de Fryske Wâlden rûnom 1900 sintraal stiet. De eardere sûkereidrûgerij, wêroan't it museum har namme ûntlient, fungearret as besikerssintrum. Yn dizze âlde drûgerij is it produksjeproses fan sûkereikofje te sjen, in produkt wat eartiids yn de gemeente Dantumadiel in soad produsearre waard. Fierder binne der yn dit museum in oantal wâldhûskes te bewûnderjen, dy't earne oars yn de gemeente ôfbrutsen binne en hjir opnij opboud binne. Yn 2016 is de poldermûne De Mearmin fan Rinsumageast hjiroan tafoege wurden. Dizze mûne is ôfbrutsen en op it terrein fan De Sûkerei yn Damwâld opnij opboud.

UnderwiisBewurkje

Damwâld hat twa basisskoallen en in ynstelling foar dreech learende en/of beheinde bern.

BasisskoallenBewurkje

  • KBS De Sprankeling (Kristlik)
  • Dr. J. Botkeskoalle (Iepenbier)

Mei it begjin fan skoaljier 2020-2021 binne de eardere Kristlike basisskoallen De Bron en De Fontein gearfoege ta ien skoalle: De Sprankeling. Dizze nije skoalle sit mei de Dr. J. Botkeskoalle en in nije sporthal op Kampus Damwâld oan de Badhúswei.

Spesjaal ûnderwiisBewurkje

Yn Damwâld stiet in ynstelling foar dreech learende en/of beheinde bern: De Wingerd. De Wingerd is in Kristlike skoalle foar learlingen mei in ûntwikkelingsachterstân. De skoalle hat twa lokaasjes: ien oan De Klimmer foar it basisûnderwiis en ien oan de Nijewei foar it fuortset ûnderwiis.

Fuortset ûnderwiisBewurkje

Sûnt 1919 hie Damwâld in feriening foar fuortset ûnderwiis, de feriening foar Kristlik MULO yn de gemeente Dantumadiel. Op 1 augustus 1921 waard de (M)ULO iepene, yn in pân oan de haadwei dêr't hjoed-de-dei in meubelsaak sit. De skoalle stie dêrnei jierrenlang oan de Nijewei, ûnder de namme Kristlike Mafû De Saad. Mei yngong fan skoaljier 2020/2021 is de skoalle fanwege it weromrinnend tal learlingen definityf sletten. Yn it skoalgebou is tsjintwurdich it fuortset ûnderwiis fan De Wingerd húsfeste.

MienskipBewurkje

BefolkingBewurkje

  • 1974: 4814
  • 2004: 5934
  • 2008: 5568
  • 2014: 5640
  • 2016: 6067
  • 2018: 5610

Bekende ynwennersBewurkje

FerieningenBewurkje

  • WIK'34 - kuorbal
  • Sportferiening Damwâld (SVD) - gymnastyk
  • Fuotbalferiening Broekster Boys
  • De Wâlden - fuotbal
  • K '75 - basketbal
  • Nut en Nocht - keatsen
  • Blauwe Doffer - dowen
  • It Honk - grifformearde jongerein
  • Hjir Binne We Dan - toaniel
  • Skaakwâld (Schaakwoude) - skaken

StrjittenBewurkje

Alle strjitten yn Damwâld.

Sjoch ekBewurkje

Boarnen, noaten en referinsjesBewurkje

Boarnen, noaten en/as referinsjes: