Haadmenu iepenje
Buorren Scherpenzeel

Scherpenzeel (Nedersaksysk: Sjaarpezeil, Sjaarpezeel of Schaarpezeel) is in doarp en gemeente yn de Gelderske Fallei, yn de provinsje Gelderlân mei 8945 ynwenners (2006). De gemeente Scherpenzeel beslaat it lykneamde doarp en in diel fan it buorskip Moorst.

SkiednisBewurkje

UntsteanBewurkje

Iuwen lyn wie yn Nederlân noch sprake fan ferskate steatsjes mei oan it haad biskoppen, greven, hartoggen en lânhearen. Se besochten harren macht te fergrutsjen troch harren gebiet út te wreidzjen. Uteraard late dat ta ûnderling skeel en oarloggen. Yn grinsgebieten fan de oarloggen waarden fersterkings en ferdigeningswurken boud. Nei alle gedachten wie dat ek sa op de Feluwe, yn it grinsgebiet fan de destiidske regio’s 'it Stift' (de hjoeddeiske provinsje Utert) en 'Gelre' (no de provinsje Gelderlân). Krekt yn dy grinsgebieten waarden boargen en kastielen boud, dy't brûkt wurde koenen as feilich plak.

Sa jout de namme Scherpenzeel, doe 'Scarpenzele' neamd, oanlieding te ferûnderstellen, dat der neist in delsetting in fersterke hûs west hawwe moat. It lêste diel fan it wurd “zeel” is ôflaat fan “zale” of “sale”, dat seal of hûs betsjut. It easte diel “scherpen” kin in oantsjutting wêze fan de oanwêzigens fan staketsels ofwol in rige skerpe peallen. It soe yn dit gefal dus gean kinne om in fersterke hûs mei peallen der omhinne, it prototype dus fan in âlde boarch of kastiel.

Hûs ScherpenzeelBewurkje

 
Hûs Scherpenzeel
 
Koetshûs

Oer it ‘Hûs Scherpenzeel’ lêze wy pas wat yn de midden fan de 14e iuw. It wie doe al bekend dat de hearen fan Scherpenzeel, ien fan de âldste riddergeslachten op de Feluwe, in wichtige rol spile hawwe yn de ûntwikkeling fan it ‘Hûs Scherpenzeel’. It hûs wie fan oarsprong in fersterke hûs mei mooglik twa grêften der omhinne, en der wienen 'hearlike rjochten' oan ferbûn. Yn de rin fan de iuwen is it hûs ferboud en ferbettere. Yn 1856 waard it 18e-iuwske hûs ûnder arsjitektuer fan Van Lunteren omfoarme ta bûtenpleats. Doe krige it hûs syn tsjintwurdige neo-goatyske foarm. Yn dy tiid wie it hûs yn besit fan frou Benudina Maria Royaards - van Naamen fan Scherpenzeel en de hear Herman Royaards, dy't it brûkten as bûtenhûs; se wennen yn Utert oan it Janstsjerkhôf.

Herman Royaards en Benudina Maria Royaards - van Naamen van Scherpenzeel binne de stamâlden fan de famylje dy't no noch it lângoed Scherpenzeel yn besit hat.

De jongste soan fan it span erve yn 1898 it hûs. Dizze Anton Royaards waard yn 1900 boargemaster fan Scherpenzeel en hy hat tegearre mei syn frou it hûs permanint bewenne. Neidat yn 1956 beide ferstoarn wienen hawwe de beide dochters de bûtenpleats urven. Yn ôfwachting fan in duorsume bestimming waard it hûs ferhierd oan it echtpaar Van Heusden, dy't dêr it Ynstitút Van Heusden fêstige hawwe. It koetshuis waard brûkt as wenning foar de jachtopsjenner en kantoar foar de rintmaster. Yn dy tiid is it gebou efterút gien. Yn 1975 kamen hûs en koetshûs op de ryksmonumintelist. Dêrnei binne de gebouwen skonken- en it park ferkocht- oan de gemeente. Mei restauraasjesubsydzje koe in drastyske renovaasje útfierd wurde. Hûs en koetshûs binne 25 jier as gemeentehûs brûkt. Yn 2005 is de bûtenpleats troch de gemeente yn erfpacht jûn oan de Stifting Freonen fan de Gelderske Kastiel. Sûnt 1975 makket it hûs gjin diel mear út fan it lângoed Scherpenzeel, mar no is it in restaurant fan 'de Witte Holevoet'.

MonumintenBewurkje

Alhoewol't yn WO II in soad ferwoastings oanrjochte binne, binne yn Scherpenzeel dochs noch inkele monumintale pânen te finen. Tsien gebouwen, trije wurde hjirûnder neamd, steane op de Ryksmonumintelist. Mear as tritich pânen steane op de Gemeentlike monumintelist. Neist de beskerme monuminten hat Scherpenzeel ek in oantal beammen mei histoaryske, lânskiplike of ekologyske wearde.

 
Herfoarme tsjerke Scherpenzeel

De Nederlânsk Herfoarme TsjerkeBewurkje

Dizze tsjerke mei Mariatoer stamt út de 14e iuw. Der waarden beuken oanboud as de befolking him útwreide. Noch inkele kostberheden út de tsjerke binne bewarre bleaun. De flier fan it koer bestiet út grêfsarken dy't út de hiele tsjerke dêr byelkoar lein binne. Op de flier binne âlde jiertallen te lêzen. It meast yndrukwekkende is wol de geef bleaune grêfstien fan Johan VI fan Scherpenzeel († 1619) en dy syn twadde frou Margryt fan Essen. By dizze sark hearre fjouwer liuwkes dy't de wapens drage fan Scherpenzeel, fan Zuylen fan Nijeveld (syn mem), fan Duyvenvoorde (Wassenaar), Johans beppe fan memmekant en fan Renesse (de tredde frou fan Johan wie nammentlik Catharina fan Lijnden, Frijfrouwe fan Renesse). De sark toant it wapen fan dit geslacht mei de helm, toaid mei de leelje tusken de twa fleugels. Dit wapen mei leeljes komt yn de Fallei in soad foar, lykas yn Amersfoart, Amerongen en letter Stoutenburch en Bunschoten.

It Hooge HuysBewurkje

Dit gebou, út de earste helte fan de 17e iuw, waard yn 1964 hielendal restaurearre. De oarspronklike bestimming is net bekend. Wa't it gebou goed besjocht, sjocht dat boppe ien fan de bopperamen yn de westlike helte de ûntlêstingsbôge foar reinwetter mist. Hjir sit in útstekkende balke, dêr't mooglik in katrol sitten hat om grutte stikken oan op te hisen. Neffens guon wiist dit op in souder foar opslach fan balen wol. Oaren tinke oan it materiaal foar it brouwen fan bier; de romme kelders ûnder it gebou soenen dêrop wize.

Dit gebou, restaurearre en modernisearre yn 1970, waard troch de famylje Van Citters (Lambalgen) skonken om siken en âlden fan dagen yn ûnder te bringen. Foar dit doel is it noch lang brûkt. Dit eardere Wilhelmina Sikeferpleechhûs stiet ek op de monumintelist.

RekreaasjeBewurkje

Yn de Feluwe Fallei is in soad te sjen. Scherpenzeel is it meast westlike plak op de Feluwe. Scherpenzeel biedt syn besikers in gesellich sintrum, in bysûnder stedspark en prachtige lângoeden. De landgoeden Breeschoten en Berkhorst binne prachtige wannelgebieten. It doarp hat in eigen VVV-kantoar.

UnderwiisBewurkje

Scherpenzeel hat yn 2008 fiif ûnderwiisynstellings, allegear basisskoallen. Trije dêrfan binne protestantsk-kristlik, ien reformatoarysk en ien iepenbier.

GemeenteriedBewurkje

De gemeenteried fan Scherpenzeel hat yn totaal 13 sitten:

  • Kristen-Demokratysk Appèl (CDA): 2 sitten
  • Demokraten Scherpenzeel (DS) / Partij fan de Arbeid (PvdA): 3 sitten
  • Staatkundig Gereformeerde Partij (SGP): 2 sitten
  • Volkspartij voor Vrijheid en Democratie (VVD): 2 sitten
  • ChristenUnie (CU): 2 sitten
  • groep Van Es/Van de Glind: 2 sitten

BedriuwenBewurkje

De grutste wurkjouwer fan Scherpenzeel is Interface (eartiids bekend as Heuga). Interface isit op it yndustryterrein 'It Swarte Lân'. It ynternasjonale (Amerikaanse) bedriuw hat 5500 meiwurkers en Scherpenzeel is foar Interface it sintrum foar Europa.. Austraalje en Aazje.

MediaBewurkje

De lokale omrop Doarp en streek tv, is rjochte op Maarn, Maarsbergen, Renswoude, Scherpenzeel, Woudenberg, Rhenen en Elst.

Sjoch ekBewurkje

Keppeling om utensBewurkje