Haadmenu iepenje
De Broek
Himrik fan De Broek
gemeente De Fryske Marren
Gritenij Doanjewerstâl
Stimmen 36
Ynwenners (2004) 130
Huzen {{{huzen}}}
Koördinaten 52° 58' NB, 5° 46' EL
Netnûmer 0513
Postkoade 8512
Webstee {{{webstee}}}


De Broek is in doarp yn de gemeente De Fryske Marren, krekt west fan De Jouwer. It doarp hat likernôch 130 ynwenners (2004). Oant 1 jannewaris 2014 hearde De Broek by de gemeente Skarsterlân.

De Broek bestiet tsjintwurdich eins út twa parten Broek-Noard en Broek-Súd, skieden troch de Sylroede dy't De Jouwer oansluting jout op de Fryske marren, mar it doarp ek splitst yn Broek-Noard en Broek-Súd. Der is ek gjin streekrjochte ferbining tusken beide parten, oars as oer it wetter. Om fan Broek-Noard nei Broek-Súd te kommen moat men oer De Jouwer. De diken yn De Broek hjitte ek gewoanwei It Súd en It Noard. Yn Broek-Noard leit oan de oare kant fan de Noardbroekster Feart noch de Plústerdyk.

Broek Noard

Broek betsjut 'leech lizzend, wetterich stik lân'. It doarp lei eartiids hielendal lâns de Skiensleat. De Broek is wierskynlik om it jier 1250 stifte, nei alle gedachten troch minsken út de omkriten fan Snits. Der waard wol sein dat de koloanje opset waard om de groei fan De Jouwer yn de rjochting fan Snits te beheinen. De Skiensleat wêroan de kolonisten har ta wenjen setten is fan oarsprong in feanstreamke, mar waard troch de bewenners útdjippe ta in kanaal. It doarp leit oan beide kanten oan dizze feart, wêrtroch it langhalich is en seker net yn in rjochte line leit. De Broek hat net folle nijbou yn de styl fan nei de Twadde Wrâldoarloch. Yn Broek-Noard stiet noch in tsjerkje mei dêrneist in Klokkestoel. De lêste jierren binne de huzen oan de feart yn trek om oan te wenjen. Healwei de njoggentiger jierren fersette it doarp, benammen Broek-Súd, har tsjin útwreidingsplannen fan De Jouwer. De brûkte slogan wie: Wij gaan over de rooie als Joure met Broek gaat klooien. Troch de protesten gie de útwreiding net troch.

TsjerkeBewurkje

 
De Broek út de loft, mei middenlinks oan de Skiensleat de klokkestoel fan Broek-Noard

De Broek hat ek fan de âldste tiden ôf in eigen tsjerke han. In tsjerkegebou wie altyd wijd oan in patroan, in hillige. De patroan fan de Broekster tsjerke wie Sint Kristoffel. Hy wie de hillige fan de reizgers en elkenien dy't mei ferfier te meitsjen hie. Neffens de oarspronklike leginde dy't út it 'fiere easten' komt, wie der in reus mei in hûnekop. Hy hiet Reprobus; doe't er doopt waard krige er as nije namme Christophorus. Dat is Gryksk foar Kristusdrager. De namme waard ferbastere ta Kristoffel, en de betsjutting joech ynspiraasje ta in nije leginde. Kristoffel wie net allinnich de hillige fan de reizgers, hy wie ek ien fan de fjirtich needhelpers dy't men oanroppe koe by pest, hagel en deadsgefaar. De feestdei fan dizze hillige hat altyd 25 july west. Yn de midsiuwen stie faak in byld fan Sint Kristoffel by de yngong fan de tsjerke. Hy waard faak útbylde as in reus mei in jonge beam yn de han dy't er as stêf brûkte. Op it skouder siet meastentiids it Kristusbern. De âldste ôfbyldingen fan it tsjerkegebou steane op de Schotanuskaart anno 1690. Doe hie de tsjerke in stompe toer. Hoe't de tsjerke der fan binnen útsjoen hat kinne we in idee fan krije út in akte fan 1618 (oernommen út De Vrije Fries 19). It giet oer de keap fan een seeckere legestede in Broexter karck, hebbende de langhte van een graff ende den breedte tusschen de bancken, streckende vanne toorn een treedtlanckte aff tot int oosten, so ende ghelijck d selve legerstede als nu benodigt is, te weten dat sij tusken den toorn ende de graven een treedslanckte ledich sullen laten leggen.... .....oock mede is gheprecaveert dat coper gheholden sullen sijn de graeffen off haer legersteeden, hier voren verhaelt, ten minsten met alsulcke steen aen te floeren ghelijck die op nu ghefloert is off naemaels ghefloert mochte worden.

 
De klokkestoel

De toer stie yn 1618 dus ek noch foar de tsjerke en yn de tsjerke wienen grêven. Yn it jier 1723 makke de tekener Jacobus Stellingwerf in tekening fan de tsjerke. De toer is dan al sloopt. Nei alle gedachten hat de toer te folle te lijen han fan it lieden fan de klok. Dêrom waard de klok yn in klokkestoel hongen. Oepke Santema hat útfûn dat it wier is dat de Snitsers in klok stellen ha. Mar dat wie net de klok fan Goaiïngaryp, it wie de klok fan de Broek (It Beaken 1973). Hy fûn yn âlde boeken prosesstikken oer de klokkerôf. It fûnis is útsprutsen op 3 april 1593. De oarspronklike klok is nea werom komd. Yn 1600 kaam der in nije klok, de selde dy't hjoed-de-dei noch yn de klokkestoel hinget. Hy is getten yn Kampen, waacht 910 kg en hat in diameter fan 108 sm. Op de râne stiet: Henric Wegewart goot mi op dat pas als Anno 1600. De klok waard altyd let by tsjerketsjinsten, begraffenissen en alle dagen in pear kear om de tiid oan te jaan. Dat barde om 8.00, 12.00 en 16.00 oere. Yn de tweintichste iuw wienen der wer klokkedieven. Yn de oarloch waard de klok meinommen troch de Dútsers. Se woenen de klok omrane en it metaal brûke om kûgels te meitsjen. De oarloch wie foar de klok krekt op tiid ôfrûn. Hy stie op de kade fan Harns en wie noch geef en hiel.
Eartiids hat in lykhúske ûnder de klokkestoel stien. De klokkestoel waard yn de maitiid fan 1976 slim skeind by in stoarm. Der folge in restauraasje en yn 1977 waard de fernijde klokkestoel yn gebrûk nomd. Mei de restauraasje is it dak wat heger pleatst om de galm better útkomme te litten.

Oant 1580 ta wie de tsjerke Roomsk-katolyk, lykas alle oaren yn ús lân. Yn 1580 waard de Roomske earetsjinst ferbean. De prysters koenen kieze: meidwaan oan de nije leare, of ophâlde mei preekjen. De pastoar fan de Broek, hear Lubbert, woe de nije lear net ferkondigje en hy ferfear. Der wie yn dy tiid in grut tekoart oan dûmny's, dêrom waard yn 1585 de Hegeskoalle yn Frjentsjer oprjochte.

De earste dûmny dy't kaam, Melchior Clant, moast de Broek diele mei Goaiïngaryp. Dat soe sa bliuwe oan 1951 ta. Clant kaam yn De Broek om 1601 hinne. Wannear 't er fuortgien is of ferstoarn, is net bekend. Syn opfolger Cornelis Meiledamius stie fan 1619 oant syn ferstjerren yn 1635 of 1636 yn de Broek.

Op 28 desimber 1636 waard de Harnzer Elias Hannonius befêstige. Hy ferfear yn 1641 nei Langwar. De Langwarder predikant Abrahamius Oberti Miederhuys kaam doe nei De Broek. Se ruilen fan plak omdat Miederhuys noch al wat lijen hie mei ferskate gemeenteleden yn Langwar. Ien fan de gemeenteleden der't er spul mei hie wie grytman Osinga. Miederhuys bleau net lang. Yn it selde jier waard er noch beroppen te Haskerhoarne, Alde- en Nijehaske. Grytman Osinga aksele fûl tsjin, mar moast lang om let belies jaan doe't de klassis besleat dat Miederhuys fuort mocht. Wol moast de gemeente fan Haskerhoarne in fergoeding betelje fan fjirtich gûne fanwege syn koarte ferbliuw oan de gemeente Broek/Goaiïngaryp. Ek moast Haskerhoarne de kosten fan it mienskiplike miel op de dei fan de beropping betelje. De gemeente bleau twa jier fakant. Doe waard Gerarder Sixti, kandidaat te Frjentsjer, beroppen. Hy bleau oant syn dea, yn 1679, yn de gemeente. Seisentritich jier hat er yn de Broek stien. Nicolaas Heijnema waard op 6 oktober 1680 befêstige. In jier letter wie er lykwols al stoarn.

Yn 1913 waard de âlde tsjerke sloopt en de nije boud. Yn 1936 waard de gemeente tydlik kombinearre mei dy fan Terkaple en omkriten. Fan 1936-1947 wie dûmny T. Dokter de sielehoeder fan dy gemeente. De gemeente wie fakant fan 1947 oant 1951. Yn 1951 waard de kombinaasje mei Goaiïgaryp en Terkaple ferbrutsen. Sûnt dy tiid heart de Herfoarme tsjerke fan de Broek by dy fan De Jouwer en Sniksweach.

BefolkingBewurkje

In bekende Broekster wie politicus Jelle Broers Hylckama (1545-1618)

StrjittenBewurkje

  • Bloksleat - nei de sleat Bloksleat rjochting it gemaal, yn de polder noardwest fan De Broek.
  • It Kromme Far - ferwiist nei de far tusken de wyls tichtsmiten feart efter de pleatsen oan It Súd en it marke dat destiids yn de Súdbroekster polder lei.
  • It Noard - noardlike diel fan De Broek, Broek-Noard
  • It Súd - súdlike diel fan De Broek, Broek-Súd
  • Omkromte - earder in slingerjend paad fan De Jouwer nei Doanjewerstâl. Yn 1647 wurdt it Singel fan Colonel thoe Schwartzenberg of Colonelssingel neamd.
  • Plústerdyk - Dearinnende dyk nei De Plústerpôle, in stik lân mei bloeiend gers: plústers.
  • Swettepoelsterdyk - nei it marke de Swettepoel dat no ferlanne is. Nei de ruilferkaveling is it hielendal ferdwûn.
  • Tramwei - nei de eardere tramwei De Jouwer-Snits.

Sjoch ekBewurkje