Blije (Nederlânsk en pleatslik ek: Blija) is in klaaidoarp yn de fúzjegemeente Noardeast-Fryslân mar foel foar 2019 ûnder de gemeente Ferwerderadiel.

Blije
Lokaasje Blije op de kaart fan de eardere gemeente Ferwerderadiel
Lokaasje Blije op de kaart fan de eardere gemeente Ferwerderadiel
Sifers
Ynwennertal 840 (↓) [1]
Oerflak 12,50 km², wêrfan:
lân: 12,44 km²
wetter: 0,07 km²
Polityk
Lân Flag of the Netherlands.svg Nederlân
Provinsje Frisian flag.svg Fryslân
Gemeente Flagge fan Noardeast-Fryslân.svg Noardeast-Fryslân
Oar
Postkoade 9171
Tiidsône UTC +1
Simmertiid UTC +2
Koördinaten 53° 21' N 5° 51' E
Webside Side fan Blije

EtymologyBewurkje

De âldst bekende namme fan it doarps is 'Blytha' yn de 13e iuwske libbensbeskriuwing fan abt Freark fan Hallum(† 1173). De betsjutting fan Blytha soe wêze: Doarp yn 't slyk. Oaren tinke oan "Blij" (rêstich) en "a" (wetter), doarp oan rêstich wetter. Neffens in oare ferklearring betjut de namme blinkend slik.[2]

Koarte skiednisBewurkje

 
Haadstrjitte

De âldst bekende grytman fan Ferwerderadiel hiet Tjaard fan Blije.

De tsjerke en it tsjerkhôf lizze op in tige lege terp. De âlde bebouwing fan it doarp leit wat ôfsidich fan de tsjerke oan in krúspunt fan wegen nei Holwert, Ferwert en ferspraad lizzende states. Oan dy diken is de measte bebouwing ûntstien. By dat krúspunt wie it haventsje fan de Blijer Feart. Op in ôfgroeven terpke leit Farebuorren oan de Blijer Feart dat op de Schotanuskaart fan 1684 al foarkomt.

Alear stie Blije bekend foar syn flaaksbou. Der waard wol sein dat der yn Blije foar it earst mei begûn wie. Teffens wie der in sûkereifabrykje dat yn 1927 tekene is troch Ids Wiersma.

De herfoarme tsjerkeBewurkje

 
Sint-Nikolkaastsjerke
  De Wikipedy hat ek in side Nikolaastsjerke (Blije).

De tsjerke wie foar de reformaasje wijd oan Sint-Nikolaas. De toer moat yn 'e 13e iuw boud wêze. Yn 1741 is er ferhege of is der in nij sealtek opsetten. De letgoatyske tsjerke moat om 1540 hinne boud wêze as in ferfanging fan in eardere tsjerke. It meubilêr stamt út de 18e iuw. Yn de tsjerke lizze in pear sarken út de renêssânse. Dêrûnder falt ek de portretsark fan Vincent Lucas.

De StinzenBewurkje

Blije hat fjouwer stinzen hân: Aebinga State (Blije), Unema State, Scheltemastate en Monsma State. Fan de lêste twa is neat mear bekend. Fan Aebinga is bekend dat yn 1510 Sjoerd fan Aebinga troud is mei Beits Humalda. Sûnt dy tiid neamden se harren Aebinga fan Humalda. It slachte is útstoarn mei Idsert Aebinga van Humalda (1754-1834). Aebinga van Humalda wie yn 'e geunst by kening Willem I en sa waard er gûverneur fan Fryslân. Hy hie niget oan de Fryske taal.

Fan de Unema's is Janko fan Unema bekend. Hy hat him tige ward tsjin de Saksers en Karel V. Grutte Pier hat him sels noch ris út syn finzenisskip befrije moatten. Letter hat er him ûnderwurpen oan Karel V. Dy betroude it net hielendal en hat Unema earst mar ris in skoft fêst setten. Yn 1547 binne de Unema's útstoarn en in Unema State yn hannen fan de Aylva's kommen. Ek dizze staten binne ôfbrutsen. It plak fan Aebinga en Unema is noch oan te wizen.

Blije BûtendyksBewurkje

Yn Blije hie it wetterskip "Blije Bûtendyks" in kantoar. Dat wetterskip wie it lytste fan Fryslân (en Nederlân) en hie sa'n 100 hektare lân oan de waadkant fan it doarp.

MienskipBewurkje

Under Blije falle Farebuorren (oan de Blijer Feart), Easterbeintum en Boatebuorren. It doarpsfeest mei optocht wurdt organisearre troch de AktiviteitenKommisje.

 
Monumintsje "Blijer Bellefleur" (Frans Ram)

BefolkingBewurkje

In ynwenner fan Blije wurdt Blijer of Blijster neamd. Blijers waarden eartiids foar "Blijer Bellefleuren" útskolden. De namme Blijer bellefleur is ferbûn oan in apelras dat yn Blije tylt waard. It apelras ferdwûn yn de 20e iuw, mar is fan âld intmateriaal op 'e nij kweekt.[3] Yn 2015 waarden yn it ramt fan it opfleurjen fan it doarp yn it sintrum in tal Bellefleur-fruitbeammen plante.[4] In keunstwurk fan Frans Ram betinkt de eartiidske tylt fan de Blijster bellefleur.[5]

BefolkingsferrinBewurkje

Neffens de folkstelling fan 1744 wiene der 472 ynwenners. Van der Aa komt om 1840 hinne op 990. De "Ensyklopedy fan Fryslân" (1958) jout 1250 oan, op 1 jannewaris 2014 wiene dat 839 ynwenners. It ynwennertal fan Blije hat te lijen hân fan jimmeroan minder wurk yn 'e lânbou.

Jier 1954 1959 1964 1969 1974 2005 2008 2014 2021
Ynwenners 1228 1184 1103 1028 1065 850 870 839 840

Tsjerklik libbenBewurkje

Blije hat trije tsjerken:

Blije hie eartiids ek in Fermanje. Dy tsjerke is yn 1935 sletten, mar likernôch trijefearn fan it gebou bestiet noch. Yn 1835 is der troch Hendrik de Cock in ôfskieden gemeente oprjochte, dy't yn 1843 gearfoege is mei dy fan Ferwert. Yn 1860 is der wer op 'e nij in ôfskieden gemeente oprjochte. Dy is letter wer opgien yn de Grifformearde Tsjerken. Sûnt 1946 is der yn Blije ek in Frijmakke Grifformearde Tsjerke. In protte foarmannen fan de frijmakken kamen út Blije of hienen dêr bannen mei.

FerieningsBewurkje

 
Farrewei

Sport en rekreaasjeBewurkje

Troch it doarp rint de Jeropeeske kuierrûte E9, ek wol North Sea Trail of Frysk Kustpaad neamd. De E9 rint bylâns de kust fan Portugal nei de Baltyske steaten.

StrjittenBewurkje

Alle strjitten yn Blije.

Sjoch ekBewurkje

Boarnen, noaten en referinsjesBewurkje

Boarnen, noaten en/as referinsjes:
  1. Alle Cijers
  2. Karel F. Gildemachter, Friese Plaatsnamen (Fryske Akademy) ISBN 978 90 330 064 3
  3. RTV NOF, 24 maaie 2021
  4. Landschapsbeheer Friesland, 12 maaie 2015
  5. Keunstwurk, oproppen 15 maart 2022

 
Plakken yn de gemeente Noardeast-Fryslân
 
Stêd: Dokkum

Doarpen en útbuorrens: AldwâldBurdaardBlijeBoarnwertBoerumBrantgumEalsumEanjumEasternijtsjerkEastrumFeankleasterFerwertFoudgumGinnumHallumHantumHantumerútbuorrenHantumhuzenHegebeintumHolwertIeIngwierrumJannumJislumJouswierKollumKollumersweachLichtaardLytsewâldDe Lytse JouwerLjussensMarrumMitselwierMoarreModdergatMuntsjesylNesNijewierPeazensDe PompRaardReitsumDe SkânsSweagerboskTernaardDe TriemeWaaksensWânswertWarfstermûneWestergeastWetsensWierum

Buorskippen: Ald TerpAldwâldmersylBartlehiem (foar in part) • BeintemahûsBetterwurdBoarnwerterhoekeBoarnwerthuzenBoatebuorrenBollingwierBrânbuorrenBûnte HûnDe DellenDykshoarneDokkumer Nije SilenEasterbeintumFarebuorrenFiifhuzen (Hallum)Fiifhuzen (Ternaard)FiskbuorrenFjildbuorrenGrut MidhuzenHallumerhoekeHanenburchHantumerhoekeHealweiHústernoardIesumasylJewierKeatlingwierDe KegenKletterbuorrenKollumer AldsylDe KolkKrabbuorrenLeechlânDe LeechteLyts MidhuzenLytse LeardLytse WierMûnebuorrenNijlânIt ParadyskeDe ReidswâlDe RypSânbultenSânhuzenSibrandahûsDe SkânsSkernehuzen't SkoarStienharstIt StienfekStiemTeardTeyebuorrenTergrêft (foar in part) • Ter LuneDe TibbenTilbuorrenTiltsjebuorrenTrijeboerehuzenWeardebuorrenWesterbuorrenWesternijtsjerkWieDe WygeastDe Wurden