Brantgum

Brantgum is in doarp yn 'e gemeente Noardeast-Fryslân. Under Brantgum falt ek de buorskip Fjildbuorren. Fan âlds hearde Brantgum ta de Holwerter Seis.

Brantgum
Map NL Dongeradiel Brantgum.png
Flagge Wapen
Brantgum vlag.svg Brantgum wapen.svg
Sifers
Ynwennertal 245 (2021) [1]
Oerflak 3,59 km², wêrfan:
lân: 3,58 km²
wetter: 0,01 km²
Befolkingstichtens 68 ynw. / km²
Polityk
Lân Flag of the Netherlands.svg Nederlân
Provinsje Frisian flag.svg Fryslân
Gemeente Flagge fan Noardeast-Fryslân.svg Noardeast-Fryslân
Oar
Tiidsône UTC +1
Simmertiid UTC +2
Koördinaten 53° 21' N 5° 55' E
Webside Side fan Brantgum

Foar de gemeentlike weryndieling fan 2019 hearde it ta Dongeradiel, en foar de weryndieling fan 1984 makke it ûnderdiel út fan West-Dongeradiel.

SkiednisBewurkje

Neffens argeologyske fynsten is Brantgum om it begjin fan de jiertelling ûntstien. Ien ferklearring fan de namme is: 'hiem fan Brant'. Oaren tinke dat de namme ôflaat is fan in famyljenamme, Brantinga of Brandinga.

 
Brantgum troch Ids Wiersma

Brantgum waard yn 1450 neamd yn de trou-akte fan Aede Keijmpes Jongema Teytsma en Harka Eijsingha; in Liwa Homma's soan bringt 12 âlde skylden "rente uit Brantgum' yn. Yn 1491 wie it doarp belutsen by in bûn dat de stêd Grins sleat mei in grut tal kleasters en haadlingen yn Eastergoa ûnder lieding fan abt Jehannes fan Dokkum en Menne Jaerla út Wetsens. Yn 1539 wie Brantgum belutsen by in proses tsjin it kleaster Klaarkamp oer it ûnderhâld fan de hege brêge oer de Dokkumer Ie. It gie om in bedrach fan 250 goudgûnen en Aebe Sjucksma út Waaksens wie ien fan de riedsleden fan de easkers.

Yn 1700 wienen hast alle Brantgumer boeren pachters. Eigners wienen bûten it doarp wenjende aadlike grutgrûnbesitters lykas Aylva, Harinxma en Camstra. Allinnich Rinse Jans en de bruorren Jacob en Lieuwe Lieuwes wiene eigner fan harren pleats. Hja wienen besitter fan it grutte Monsmasate en dat soe de fierdere tiid sa bliuwe. Nei de Frânske tiid feroare de tastân folslein. De rol fan de adel wat grûnbesit oanbelange wie sa goed as dien. Yn 1818 hienen noch mar fjouwer pleatsen in aadlike eigener. Nije nammen as Memerda, Terpstra en Hannema dûkten op.

Yn 1867 stifte ds. Rinse Posthumus (sjoch ek Waaksens) in bibleteek. De kosten wienen, om't der gjin Nutsdepartemint wie, foar de tsjerkfâden fan Brantgum en Waaksens. By it 25-jierrich bestean hie de bibleteek 2500 boeken yn 'e útlien.

Troch de oanlis fan de wei fan Holwert nei Dokkum wurdt it doarp yn twa parten ferdield.

De statenBewurkje

Brantgum hat ferskate staten hân. De staten mei de nammen fan Amminga, Teytsma en Jaringa binne ferdwûn.
Om 1700 hinne wienen alle boeren op ien nei hierboer. De Harinxma's en de van Aylva's hienen it doe foar it sizzen.

De tsjerkeBewurkje

 
Katharinatsjerke
  De Wikipedy hat ek in side Tsjerke fan Brantgum.

De tsjerke wie oan Sint-Katarina wijd en is yn de 12e iuw boud. It oansjen fan de tsjerke fan no is ûntstien nei de restauraasje fan 1876-1877. Doe is ek de toer boud. By de restauraasje yn 1973 waarden ûnder de bepleistering muorredielen fan dowestien ûntdutsen.

DoarpswapenBewurkje

'Yn sulver in rjochterskeanbalke, linksboppe mei in leelje en rjochtsûnder in seisspeakich rêd, alles fan keel, de balke beladen mei in pinsiel fan goud mei de stâle nei ûnderen ta rjochte'. De balke is ôflaat fan it wapen fan Westdongeradiel en ferwiist ek nei de wei dy't it doarp midstwa snijt. It pinsiel is in oantinken oan de skilder Ids Wiersma. It rêd is it symboal fan de hillige Catharina, de eardere patroanhillige. De leelje komt út it wapen fan de famylje Rinnerda.

MienskipBewurkje

Oan de Roasterwei stiet mienskipshûs De Terpring. Sûnt Simmer 2000 wurde der geregeldwei iepenloftspullen opfierd. Foar de bern is der alle jierren in Tintekamp.

BefolkingsferrinBewurkje

Jier 1954 1959 1964 1969 1974 2004 2021
Ynwenners 376 327 248 235 236 250 245

Tsjerklik libbenBewurkje

Der is in herfoarme gemeente Brantgum-Waaksens dy't oansletten is by de PKN. De twa tsjerken fan Brantgum en Waaksens binne ûnderbrocht by de protestantske stifting Silean. Dy stifting draacht der sûnt 2018 soarch foar dat tsjerken ûnderholden wurde en ek foar de takomst de funksje as tsjerkegebou yn stân bliuwt.[2]

FerieningsBewurkje

 
De strjitwei dy't it doarp midstwa snijd
  • Feriening Doarpsbelangen Brantgum-Foudgum-Waaksens
  • Feriening Fûgelwacht Brantgum-Raard e.o.
  • Alles oan de hang - keatsen. Sjoch ek: Alles oan de hang)
  • Biljertferiening
  • Frouljusferiening
 
Krusing Ids Wiersmastrjitte/Roasterwei

SkoalleBewurkje

Brantgum hie al betiid in skoalle. Ien fan de prysters wie ek skoalmaster. Hy hie foar it ûnderhâld fan de skoalle lân. Dat skoallân hat letter ûnder behear fan de tsjerkfâden oant yn de 19de iuw bestien. Nei 1580 bleauwen de skoalmasters. Wat opfalt is dat de skoalmasters hiel lang net by de offisjele tsjerke hearden. Yn 1889 boude de gemeente in nije skoalle en de bân tusken tsjerke en skoalle waard doe ferbrutsen.

Yn 2015 ferlear Brantgum de iennige skoalle, de iepenbiere Ids Wiersmaskoalle. Yn't lêst hie de skoalle noch mar 25 bern. Ids Pjutten is it pjutteboartersplak fan it doarp.[3]

 
Roasterwei

IepenloftspullenBewurkje

Sûnt Simmer 2000 wurde der faker iepenloftspullen hâlden. Yn 2007 wûn de ploech twa Gouden Gurbes, ien foar de bêste oanklaaiing en foar de Publykspriis.

  • 2019 - De lêste floed (Baukje fan Hijum)
  • 2015 - De Ferskoppeling (Baukje van Hijum en Atsje Lettinga)
  • 2011 - Cupido (Baukje fan Hijum)
  • 2007 - Swart mar leaflik, (Baukje fan Hijum)
  • 2004 - Relikwy fan de mieden (S.Joostema)
  • 2000 - De Trochgong fan Jierren (Baukje fan Hijum)

BerneBewurkje

 
It byldsje fan Gosse Dam

Brantgum is it berteplak fan Ids Wiersma, dy't dêr 21 juny 1878 berne waard. Yn it doarp waard in strjitte nei Ids Wiersma neamd en der kaam in stânbyldsje fan him fan Gosse Dam. Men is dwaande om in fêst betinkingsplak foar Ids Wiersma yn te rjochtsjen en syn neilitten wurk in goed plak te jaan.

Tony Feitsma waard op 18 jannewaris 1928 op in pleats yn Brantgum berne. Feitsma wie warber foar de Fryske Beweging, it Frysk en de taal yn it offisjele ferkear. Feitsma ferstoar op 9 augustus 2009 en waard op it hôf fan Brantgum begroeven. Op 2 septimber 2018 organisearre it Feitsma Fûûns fwar it Frysk yn 'e tsjerke fan Brantgum in betinking fan Tony Feitsma, mei as namme it Bûter yn 'e Brij Festival 2018.[4]

StrjittenBewurkje

De Jister, Dokkumerwei, Fjildbuert, Fjildbuertsterwei, Ids Wiersmastrjitte, Lytse Buert, Koopmanswei, Miedwei, Ringwei, Roasterwei, Stimhûsstrjitte, Strjitwei.

Sjoch ekBewurkje

Boarnen, noaten en referinsjesBewurkje

Boarnen, noaten en/as referinsjes:

 
Plakken yn de gemeente Noardeast-Fryslân
 
Stêd: Dokkum

Doarpen en útbuorrens: AldwâldBurdaardBlijeBoarnwertBoerumBrantgumEalsumEanjumEasternijtsjerkEastrumFeankleasterFerwertFoudgumGinnumHallumHantumHantumerútbuorrenHantumhuzenHegebeintumHolwertIeIngwierrumJannumJislumJouswierKollumKollumersweachLichtaardLytsewâldDe Lytse JouwerLjussensMarrumMitselwierMoarreModdergatMuntsjesylNesNijewierPeazensDe PompRaardReitsumDe SkânsSweagerboskTernaardDe TriemeWaaksensWânswertWarfstermûneWestergeastWetsensWierum

Buorskippen: Ald TerpAldwâldmersylBartlehiem (foar in part) • BeintemahûsBetterwurdBoarnwerterhoekeBoarnwerthuzenBoatebuorrenBollingwierBrânbuorrenBûnte HûnDe DellenDykshoarneDokkumer Nije SilenEasterbeintumFarebuorrenFiifhuzen (Hallum)Fiifhuzen (Ternaard)FiskbuorrenFjildbuorrenGrut MidhuzenHallumerhoekeHanenburchHantumerhoekeHealweiHústernoardIesumasylJewierKeatlingwierDe KegenKletterbuorrenKollumer AldsylDe KolkKrabbuorrenLeechlânDe LeechteLyts MidhuzenLytse LeardLytse WierMûnebuorrenNijlânIt ParadyskeDe ReidswâlDe RypSânbultenSânhuzenSibrandahûsDe SkânsSkernehuzen't SkoarStienharstIt StienfekStiemTeardTeyebuorrenTergrêft (foar in part) • Ter LuneDe TibbenTilbuorrenTiltsjebuorrenTrijeboerehuzenWeardebuorrenWesterbuorrenWesternijtsjerkWieDe WygeastDe Wurden