Waaksens (Noardeast-Fryslân)

Waaksens is in doarp dat sûnt 2019 yn de gemeente Noardeast-Fryslân leit. Waaksens is altiten in lyts doarpke bleaun; de hast 5 1/2 meter hege terp wie en is mar tin beboud. Der wurdt oannommen dat Waaksens yn 't begjin fan de jiertelling ûntstien wêze moat. Yn de 8e iuw wurdt Waaksens neamd as 'Wacheringe'. Wêr't de namme Waaksens wei komt en wat der betsjut is net dúdlik.

Waaksens (Noardeast-Fryslân)
LocatieWaaxens.png
Flagge Wapen
Flagge fan Waaksens Dongeradiel.gif Waaksens (Dongeradeel) wapen.svg
Sifers
Ynwennertal 40 (2021) [1]
Oerflak 1,81 km², wêrfan:
lân: 1,80 km²
wetter: 0,01 km²
Befolkingstichtens 22 ynw. / km²
Polityk
Lân Flag of the Netherlands.svg Nederlân
Provinsje Frisian flag.svg Fryslân
Gemeente Flagge fan Noardeast-Fryslân.svg Noardeast-Fryslân
Oar
Tiidsône UTC +1
Simmertiid UTC +2
Koördinaten 53° 21' N 5° 55' E

SkiednisBewurkje

 
Poartegebou

Fan âlds waard Waaksens ta de Holwerter Seis rekkene. Dit binne de doarpen dy't oan de wei fan Holwert nei Dokkum lizze. Yn de jierren 1860 krige Waaksens súdlik fan it doarp in oansluting op de nije ferhurde dyk fan Holwert nei Dokkum. In iuw letter waard by de tsjerke lâns oer de terp de grutte dyk fan Holwert nei Dokkum oanlein.

Oars as op oare plakken is de terp fan Waaksens mar foar in lyts part ôfgroeven.

Oant de weryndieling by de gemeente Noardeast-Fryslân lei Waaksens yn de gemeente Dongeradiel. Foardat de gemeente Dongeradiel troch gearfoeging fan Dokkum, East- en Westdongeradiel ûnstie wie Waaksens it lytste doarpke fan Westdongeradiel.

GebouwenBewurkje

De ThomastsjerkeBewurkje

 
Thomastsjerke
  De Wikipedy hat ek in side Sint-Thomastsjerke (Waaksens).

Neffens it siermitselwurk moat de goatyske tsjerke yn de 12e iuw boud wêze. Wa't de patroanhillige west hat is net hielendal dúdlik. Der binne guon dy't tinke dat it de apostel Thomas west hat. Op de tsjintwurdige klok is Jehannes de Doper ôfbyld. It geheim hjirfan sil lizze yn de ôfbylding dy't op de no ferdwûne klok stien hat. De herfoarme tsjerke is yn 1962-1963 restaurearre troch de arsjitekt A. Baart jr. By de restauraasje waard de bepleistering ferwidere.

De preekstoel en dooptún binne 17e-iuwsk.

Yn de tsjerke stiet in hearebank mei de wapens fan Harinxma thoe Slooten en Burmania. Opmerklik is it epitaaf út 1592 foar Douwe van Aylva dy't by Dimter sneuvele is. Yn 1234 is Botte Reinalda deaslein op it tsjerkhôf troch Jan Albada. De mannen hienen rûzje oer wa't earst it offer bringe mocht. Dit hat politike gefolgen hân. De saak moast útfochten wurde.

De pastorijBewurkje

 
Pastorij

De Waaksensers binne der fan oertsjûge dat hja de moaiste pastorij fan Fryslân hawwe. It is ek in tige steatlik gebou. Sa kin in lyts doarp ek fan alluere wêze.

SjucksmastateBewurkje

Oan de Tjessenswei stiet de poarte fan de eardere Sjucksmastate. Op it plak fan Sjucksmastate stiet no in pleats, dy't al dessinia ferlyn gjin agraryske funksje hat. Noch te sjen is de âlde gibbeflecht of dowematte.

Dûmny Rinse PosthumusBewurkje

Yn in eardere pastorij fan Waaksens hat dûmny Rinse Posthumus wenne. Posthumus kaam út Ternaard. Hy is dêr op 30 oktober 1790 berne út in boerelaach. Mar it blykte dat der yn Rinse gjin boer siet. Nei syn stúdzje yn Grins, waard hy yn 1813 helppreker yn Waaksens/Brantgum. Twa jier letter waard er dêr dûmny. Nei't er 44 jier lang it amt beklaaid hie, stoar er 22 septimber 1859. Posthumus wie in apart man. Hy kaam noait op de klassisgearkomsten, it útsje foar de dûmny’s. Hy sei dat er syn tiid better brûke koe. Posthumus stie tige kritysk tsjinoer hoe't it der yn 'e tsjerke om tagie.

Posthumus wie befreone mei Joast Halbertsma. Posthumus hat in trijetal oersettings yn it Frysk fan stikken fan William Shakespeare op syn namme stean. Ek binne der twa dichtbondels en teologyske boeken fan him útjûn. Hy hat in net sa slagge begjin makke mei in Frysk wurdboek.

MienskipBewurkje

 
18e iuwske pleats mei grêft (Tjessenswei)

It doarp is mar lyts en docht in soad mei Brantgum en Foudgum lykas de Feriening Doarpsbelang Foudgum-Brantgum-Waaksens.

BefolkingsferrinBewurkje

Jier 1954 1959 1964 1969 1974 2008 2021
Ynwenners 88 77 77 66 66 40 40

Tsjerklik libbenBewurkje

Der is in herfoarme gemeente Brantgum-Waaksens dy't oansletten is by de PKN. De twa tsjerken fan Brantgum en Waaksens binne ûnderbrocht by de protestantske stifting Silean. Dy stifting draacht der sûnt 2018 soarch foar dat tsjerken ûnderholden wurde en ek foar de takomst de funksje as tsjerkegebou yn stân bliuwt.[2]

StrjittenBewurkje

  • Hillige Wei
  • Poelewei (Lang lyn leinen yn dit gebiet in soad puollen).
  • Sjuksmawei
  • Tjessenswei
  • Van Harinxmawei.

Boarnen, noaten en referinsjesBewurkje

Boarnen, noaten en/as referinsjes:

 
Plakken yn de gemeente Noardeast-Fryslân
 
Stêd: Dokkum

Doarpen en útbuorrens: AldwâldBurdaardBlijeBoarnwertBoerumBrantgumEalsumEanjumEasternijtsjerkEastrumFeankleasterFerwertFoudgumGinnumHallumHantumHantumerútbuorrenHantumhuzenHegebeintumHolwertIeIngwierrumJannumJislumJouswierKollumKollumersweachLichtaardLytsewâldDe Lytse JouwerLjussensMarrumMitselwierMoarreModdergatMuntsjesylNesNijewierPeazensDe PompRaardReitsumDe SkânsSweagerboskTernaardDe TriemeWaaksensWânswertWarfstermûneWestergeastWetsensWierum

Buorskippen: Ald TerpAldwâldmersylBartlehiem (foar in part) • BeintemahûsBetterwurdBoarnwerterhoekeBoarnwerthuzenBoatebuorrenBollingwierBrânbuorrenBûnte HûnDe DellenDykshoarneDokkumer Nije SilenEasterbeintumFarebuorrenFiifhuzen (Hallum)Fiifhuzen (Ternaard)FiskbuorrenFjildbuorrenGrut MidhuzenHallumerhoekeHanenburchHantumerhoekeHealweiHústernoardIesumasylJewierKeatlingwierDe KegenKletterbuorrenKollumer AldsylDe KolkKrabbuorrenLeechlânDe LeechteLyts MidhuzenLytse LeardLytse WierMûnebuorrenNijlânIt ParadyskeDe ReidswâlDe RypSânbultenSânhuzenSibrandahûsDe SkânsSkernehuzen't SkoarStienharstIt StienfekStiemTeardTeyebuorrenTergrêft (foar in part) • Ter LuneDe TibbenTilbuorrenTiltsjebuorrenTrijeboerehuzenWeardebuorrenWesterbuorrenWesternijtsjerkWieDe WygeastDe Wurden