Fryske gemeenten

Wikimedia-list

Fan de âlve stêden en tritich gritenijen fan it Fryslân fan alear binne nei de gemeentlike weryndieling fan 1 jannewaris 2019 noch 18 Fryske gemeenten oer:

Fryske gemeenten (2019)

Hjoeddeistige gemeenten

bewurkje seksje
Gemeente Ynwenners
(1 jannewaris 2024)[1]
Lânoerflak
(km²)
Grutste plakken Lokaasje
Achtkarspelen 28.216 102,23 Bûtenpost, De Harkema, Koatstertille, Surhústerfean  
It Amelân 3.826 59,11 Ballum, Bueren, Hollum, Nes  
Dantumadiel 19.132 84,66 Broeksterwâld, Damwâld, Feanwâlden, De Westereen  
Eaststellingwerf 25.914 223,42 Appelskea, Donkerbroek, Easterwâlde, Haulerwyk  
Flylân 1.234 39,15 East-Flylân  
De Fryske Marren 51.938 351,29 Balk, De Jouwer, De Lemmer, Sint Nyk  
Harns 16.235 24,96 Harns  
It Hearrenfean 51.812 190,09 It Hearrenfean, Akkrum, Jobbegea, Oranjewâld  
Ljouwert 128.867 238,38 Ljouwert, Goutum, Grou, Stiens  
Noardeast-Fryslân 45.884 377,83 Dokkum, Hallum, Kollum, Kollumersweach  
Opsterlân 30.039 224,40 Beetstersweach, De Gordyk, Oerterp, Wynjewâld  
Skiermûntseach 971 40,50 Skiermûntseach  
Skylge 4.900 85,26 West-Skylge  
Smellingerlân 56.626 117,31 Drachten, Aldegea, Boarnburgum, De Pein  
Súdwest-Fryslân 90.436 523,01 Snits, Boalsert, Makkum, Warkum  
Tytsjerksteradiel 32.626 148,86 Burgum, Gytsjerk, Hurdegaryp, Noardburgum  
De Waadhoeke 46.894 284,86 Frjentsjer, Sint Anne, Berltsum, Dronryp  
Weststellingwerf 26.507 220,30 Aldeholtpea, Noardwâlde, Steggerda, Wolvegea  

Eardere gemeenten

bewurkje seksje

As it grûngebiet fan in ophefte gemeente oer meardere gemeente ferdield is, is it grutste part by de earstneamde ûntfangende gemeente set. Grinskorreksjes tusken bestean bleaune gemeenten binne net yn de list opnommen, likemin as gemeenten dy't harren namme offisjeel ferfryske of op in oar slach wizige hawwe.

*) nije gemeente

 
Yndieling yn Fryslân yn de 17e en 18e iuw

De skiednis fan de Fryske gemeenten giet tebek oant yn de midsiuwen. Yn 'e snuorje fan de Sân Seelannen bestiene de Fryske gebieten út goaen. Guon fan dy goaen waarden ferparte yn distrikten en dy op harren bar wer yn "dielen". Dy dielen wiene gritenijen dêr't oan it haad in grytman stie. Grytmannen kamen almeast fan aadlike en haadlingefamyljes . Plakken dy't stedsrjochten krigen, koene harren fan de gritenijen ôfspjalte. De taken fan de gritenijen feroaren mei de rin fan tiid. Hiene se ynearsten rjochterlike macht, letter waarden se ek ferantwurdlik foar bygelyks dykûnderhâld. Yn 'e Saksetiid en letter yn 'e snuorje fan de Republyk hie Fryslân 11 stêden en 30 gritenijen.
Letter waarden de 30 gritenijen yn trije kertieren fertsjintwurdige yn de Steaten fan Fryslân: Westergoa, Eastergoa en de Sânwâlden. De alve stêden waarden fertsjintwurdige yn in fjirde kertier.

Dy sitewaasje bleau sa oant de Frânske tiid, doe't it ferskil tusken stêden en gritenijen ferdwûn. Dy waarden ferfongen troch gemeenten mei boargemasters. Yn it Feriene Keninkryk fan 'e Nederlannen (1815-1830) waard it ûnderskied tusken selsstannige stêden mei eigen bestjoerlike rjochten, plattelânsgemeenten dêr't it bestjoer fan hegerop yn beneamd waard en gemeenten dy't part fan in hearlikheid wiene, werombrocht. Yn it lêste gefal beneamde de hear in part fan de gemeenterie en koe op dy manier ek de kar fan de wethâlders beynfloedzje. De Gemeentewet fan 6 maart 1818 hjitte dat alle besluten fan stêden en gemeenten troch de oerheid goedkard wurde moatten.

By de gemeentewet fan 1851 wie it foargoed dien mei it ferskil tusken stêden en plattelânsgemeenten en waarden lykskeakele. De stêden ferlearen harren privileezjes dy't út de midsiuwen wei stamje, lykas it heffen fan poartejild. De gritenijen en stêden hieten tenei gemeenten en oan it haad stie in boargemaster dy't troch de Kroan oansteld waard. It kolleezje fan boargemasters en wethâlders foarmje it deistich bestjoer dy't troch de gemeenterie kontrolearre wurdt. De gemeenterie binne folksfertsjintwurdigers en wurdt troch it folk keazen.

Boarnen, noaten en referinsjes

bewurkje seksje
Boarnen, noaten en/as referinsjes:
  1. CBS Statline (1 jannewaris 2024).
  Ofbylden dy't by dit ûnderwerp hearre, binne te finen yn de kategory Municipalities in Friesland fan Wikimedia Commons.